"Papa nije ni prst digao da osudi zločine ustaša" Patrijarh Gavrilo odbio da se susretne sa katoličkim poglavarom, posle sukoba sa Titom iznenada umro
Dodajte Kurir u vaš Google izborPatrijarh srpski Gavrilo Dožić, poglavar Srpske pravoslavne crkve tokom ključnog perioda Drugog svetskog rata, preminuo je na današnji dan 1950. godine. Poznat je po svom čvrstom stavu u vezi s pitanjima pravoslavlja i odnosa sa rimokatoličkom crkvom. Jedan od poznatih događaja vezanih za njega jeste susret s papom Pijem XII.
Tokom svog prisilnog boravka u Nemačkoj tokom Drugog svetskog rata, patrijarh Gavrilo i vladika Nikolaj Velimirović su bili zatočeni u logoru Dahau. Posle rata, bilo je inicijativa da se obnovi dijalog između pravoslavne i rimokatoličke crkve, što uključuje i pitanje njihovih ličnih stavova prema papi Piju XII, piše Glas Javnosti.
Prema dostupnim izvorima, patrijarh Gavrilo je odbio zvanični susret s papom Pijem XII, ukazujući na težak položaj pravoslavnih vernika, posebno u Nezavisnoj Državi Hrvatskoj, gde je režim Ante Pavelića, uz podršku dijela katoličkog klera, sprovodio masovne zločine nad Srbima, Jevrejima i Romima. Ovo je dodatno otežalo odnose između Srpske pravoslavne crkve i Vatikana.
Navodi se da je patrijarh Gavrilo smatrao da dijalog sa papom nije moguć dok se ne osudi ponašanje ustaškog režimaidelovanje dela katoličkog klera u tim zločinima. Takođe, njegovo odbijanje susreta odražavalo je duboko ukorenjeno nepoverenje prema Vatikanu, koje je imalo korene u istorijskim sukobima i pokušajima unijatstva.
Ovaj događaj ilustruje složene odnose između Srpske pravoslavne crkve i Rimokatoličke crkve tokom 20. veka, kao i patrijarhovu odlučnost da štiti interese i dostojanstvo pravoslavnog naroda. Patrijarh Gavrilo boravio je u Rimu 1945 - 1946. godine, u svojim Memoarima piše kako ga je papa Pije XII pozivao na sastanak i nudio mu lični smeštaj i vilu u Rimu. Posrednik je bio slovenac Miha Krek, šef katoličke partije Slovenije u emigraciji. Odbio je susret s papom, zbog papine podrške Paveliću i priznavanja NDH.
Evo šta je patrijarh Gavrilo rekao posredniku:
"Vi sami znate šta se dogodilo u našoj državi, izvršen je pokolj nad nedužnim ljudima, ženama i decom, koji po svojoj svireposti čini najsramniji period kroz dvadeset vekova hrišćanske istorije. Po savezničkim izvorima pobijeno je između 700 do 800 hiljada Srba. Episkopi su bili potkivani sa pločama na nogama, kao neke životinje, njihove brade bile su kleštima čupane ili pak živima sečene uši i nos, i vađene oči i sve drugo što je bestijslnost ljudska mogla izmisliti. Silovanje žena, vađenje dece iz utrobe materine, što je glavno šef katoličke crkve rimski Papa nije ni prst digao da osudi ovo zločinaštvo. I ne samo da se ćutalo nego je glavnog naredbodavca tih zločina Antu Pavelića, Papa primao u audijenciju u Vatikanu i blagosliljao ga. Sigurno je da se i danas krije iza Papinog skuta, kako ne bi odgovarao za svoje zločine pred ljudskim zakonima. Molim vas, kako ja sada mogu da pređem preko svega toga, i da odem u Vatikan na noge Papi? To bi bilo podvorenje, što ja kao srpski patrijarh ne bih nikada mogao sebi da dozvolim, a još manje da o toj mogućnosti diskutujem, pa makar da mi je stavljeno da biram između smrti i života. Ja bih se sto puta opredelio za smrt, u uverenju da nisam izdao svoj put i Srpsku pravoslavnu crkvu i srpski narod kao celinu, koji nastavlja i dalje svoje mučeništvo.“ (Memoari..,I, str. 601).
Deca u ustaškom logoru Jasenovac:
Patrijarh Gavrilo je u odnosu na Konkordat sa Rimom bio još nepopustljiviji od svog prethodnika, patrijarha Varnave. Kada je konkordat izglasan, izbacio je iz Crkve predsednika vlade Milana Stojadinovića. Nakon Krvave litije Konkordat je odbačen 29. novembra 1937. godine.
Posle Drugog svetskog rata su nove komunističke vlasti htele da se one pitaju u vezi izbora novih vladika. Tito je poslao sekretara svog kabineta, general-lajtnanta Ljubodraga Đurića kod patrijarha Gavrila. Zahtevao je povlačenje odluke o izboru za mitropolita zagrebačkog dr Damaskina Grdaničkog. Patrijarh ga je isterao napolje, što je Broza ozlojedilo, pa u Patrijaršiju šalje Aleksandra Rankovića. On je, kao ministar policije, grubo nastupio, udario šakom o sto, a patrijarh je i njega isterao iz Patrijaršijskog dvora. Iznenadnu smrt patrijarha 7. maja 1950. godine, neki su doživljavali kao trovanje od strane komunističke vlasti.
Sahranjen je u beogradskoj Sabornoj crkvi, u južnom delu hrama, u neposrednoj blizini kneza Miloša i kneza Mihaila Obrenovića.
Bonus video: