NA DANAŠNJI DAN JE PERSIJA POSTALA IRAN! Odluka koja je promenila mnogo toga, od antičkog naziva za provinciju, do "zemlje Arijevaca", u čemu je još razlika?
Vladar zemlje, Reza-šah Pahlavi, zvanično je zatražio od stranih država da ubuduće koriste naziv Iranumesto dotadašnjeg Persija. Odluka je bila kratka i administrativna, ali njene posledice odjekuju i danas.
Ime koje je postojalo vekovima
Iako je mnogima na Zapadu delovalo kao nagla promena, naziv Iran nije bio nov. Stanovnici te zemlje vekovima su sami sebe i svoju državu nazivali Iran, što u prevodu znači "zemlja Arijevaca". Taj naziv pojavljuje se još u staropersijskim i srednjopersijskim izvorima, mnogo pre modernog doba.
Naziv Persija, s druge strane, potiče iz antičke Grčke. Grci su celo carstvo nazvali po jednoj njegovoj regiji, Persis, današnjoj pokrajini Fars. Taj naziv se zadržao u Evropi i međunarodnoj diplomatiji kroz vekove, iako nije u potpunosti odražavao unutrašnju stvarnost države.
Politička poruka modernizacije
Reza-šah Pahlavi, koji je vladao od 1925. godine, pokušavao je da modernizuje zemlju po uzoru na evropske države. Promena imena bila je deo šire strategije stvaranja snažnog nacionalnog identiteta i distanciranja od kolonijalnih percepcija koje su dolazile spolja.
U tom kontekstu, insistiranje na nazivu Iran bilo je više od jezičke promene. Bila je to poruka svetu da je reč o suverenoj državi sa sopstvenim identitetom, a ne o egzotičnoj zemlji kakvom ju je Zapad često prikazivao kroz naziv Persija.
Zbunjenost i delimično povlačenje
Promena nije prošla bez kontroverzi. U zapadnim zemljama naziv Persija bio je duboko ukorenjen, posebno u kulturi i nauci. Mnogi su smatrali da se time gubi istorijski kontinuitet i prepoznatljivost.
Zbog toga je 1959. godine doneta svojevrsna kompromisna odluka: dozvoljeno je korišćenje oba naziva u međunarodnoj komunikaciji. Ipak, u zvaničnom i političkom smislu prevladao je naziv Iran, koji se koristi i danas.
Persija koja nije nestala
Uprkos promeni, Persija kao pojam nije nestala. Naprotiv, ostala je snažno prisutna u kulturnom i istorijskom kontekstu. Govori se o persijskoj književnosti, persijskim tepisima ili persijskoj kuhinji, dok država na karti sveta nosi ime Iran.
Ta dvostrukost zapravo odražava slojevitu istoriju zemlje koja je kroz milenijume menjala političke oblike, ali je zadržala snažan kontinuitet kulture i identiteta.
Promena imena kao simbol
Odluka iz 1935. godine pokazuje kako ime države može imati mnogo šire značenje od puke oznake na karti. U ovom slučaju, radilo se o pokušaju redefinisanja nacionalnog identiteta i načina na koji zemlju vidi ostatak sveta.