ŠEST VELIKIH GRADOVA MOGLO BI DA NESTANE POD VODOM! Naučnici upozoravaju: More nezaustavljivo raste, evo ko je na udaru
- Kod Džakarte opasnost dodatno povećava sleganje tla, zbog čega se more u odnosu na grad podiže brže nego što pokazuje samo rast površine okeana.
- Dok svetska mora rastu, Kaspijsko more beleži suprotan trend, njegov nivo opao je za oko 2,5 metra između 1993. i 2025. godine.
Najnovija studija koju je sprovela Jedinica za analizu podataka mreže Al Džazira pokazala je da je globalni prosečni nivo mora porastao za oko 11 centimetara u odnosu na početak satelitskih merenja 1993. godine, zbog čega su niski priobalni gradovi postali još izloženiji ovim rizicima.
Na listi ugroženih nalazi se šest velikih gradova širom sveta: Aleksandrija u Egiptu na Sredozemnom moru, Džakarta u Indoneziji na obali Javanskog mora, Šangaj u Kini na Istočnom kineskom moru, Mumbaj u Indiji na Arapskom moru, Majami u Sjedinjenim Američkim Državama na obali Atlantskog okeana i Bangkok na Tajlandskom zalivu.
Analiza podataka pokazala je da je prosečni nivo Sredozemnog mora kod Aleksandrije 2025. godine bio za oko 17 centimetara viši nego 1993. godine, dok je nivo Javanskog mora kod Džakarte porastao za oko 18 centimetara, prema satelitskim podacima evropskog programa Kopernikus na kojima je zasnovana analiza Al Džazire.
Nekoliko centimetara može da znači metre prodora mora
Nekoliko centimetara porasta nivoa mora ne treba potcenjivati, upozorava studija, jer se vertikalni rast može pretvoriti u horizontalno pomeranje vode od nekoliko metara i time ugroziti čitave velike priobalne gradove. Posebno zabrinjava činjenica da se godišnja stopa rasta nivoa mora tokom poslednje decenije udvostručila u odnosu na kraj devedesetih godina.
Teoretski, porast nivoa mora od samo jednog centimetra na izrazito ravnim obalama može da pomeri liniju nivoa vode oko 10 metara prema kopnu, pokazala je analiza.
U praksi, međutim, to ne znači da će se obala zaista povući tačno 10 metara. Na stvarnu liniju obale utiču i brojni prirodni i ljudski faktori, među kojima su talasi, erozija, sedimenti, zaštitne barijere, oluje i sama konfiguracija obale.
U Džakarti tone i samo zemljište
Opasnost za priobalne gradove ne dolazi samo od rasta nivoa mora. U pojedinim gradovima istovremeno tone i samo zemljište.
To je posebno izraženo u Džakarti, gde sleganje tla dodatno pojačava posledice rasta nivoa mora. Zbog toga nivo mora u odnosu na sam grad raste brže nego što pokazuju satelitska merenja koja registruju samo promene površine okeana.
Sa druge strane, studija ukazuje na paradoksalnu pojavu koja je potpuno suprotna onome što se događa u otvorenim morima i okeanima.
Dok globalno zagrevanje, termičko širenje vode i topljenje ledenih masa na Grenlandu i Antarktiku podižu nivo otvorenih mora i okeana, kod zatvorenih vodenih basena zagrevanje može da poveća isparavanje i promeni količinu padavina i dotok reka, čime se narušava njihov vodni bilans.
Kaspijsko more palo za oko dva i po metra
Ovaj fenomen posebno je vidljiv na Kaspijskom moru, najvećem zatvorenom vodenom basenu na svetu, koji se iz godine u godinu smanjuje.
Prema podacima hidrološkog praćenja Tehničkog univerziteta u Minhenu, nivo Kaspijskog mora između 1993. i 2025. godine opao je za oko dva i po metra.
Satelitski snimci jasno pokazuju povlačenje vode na severu i istoku Kaspijskog mora, gde se nalaze njegovi izrazito plitki delovi.
U izveštaju se, pozivajući se na procene Svetske banke, upozorava da bi porast nivoa mora od samo oko pola metra, ukoliko bi bio praćen sleganjem tla, mogao da dovede do trajnog potapanja gusto naseljenih stambenih područja.
(Kurir.rs/AlJazeera)
