OGROMNA RUPA OTVORILA SE U LEDU ANTARKTIKA! Velika je skoro kao Portugal, naučnici otkrili šta stoji iza neobičnog fenomena
- Antarktik je 2024. zabeležio drugi najniži nivo zimskog morskog leda u istoriji merenja, odmah iza rekordne 2023. godine
- Istraživači upozoravaju da bi ovakve ogromne polinije mogle postati češće, čime bi antarktički ledeni pokrivač bio izloženiji toplijoj okeanskoj vodi
U zaleđenom moru istočne Antarktike u avgustu 2024. godine otvorila se ogromna rupa, odnosno područje otvorenog mora okruženo ledom poznato kao polinija. U zalivu Breid, koji je u to doba godine inače potpuno zaleđen, nastala je rupa površine 89.121 kvadratni kilometar, što je uporedivo sa veličinom Portugala. Satelitski snimci potvrdili su pojavu koju naučnici na tom području nikada ranije nisu zabeležili, prenosi Science Alert.
Kombinacija ekstremnih vremenskih uslova
Indijski istraživački tim predvođen geonaučnikom Džibandžotijem Svejnom utvrdio je da je polinija nastala zbog niza ekstremnih vremenskih uslova, pre svega snažnih atmosferskih reka i morskih toplotnih talasa. Svoja otkrića objavili su u časopisu Geophysical Research Letters.
U periodu od jula do avgusta 2024. godine zabeleženo je šest takvih atmosferskih reka koje su donosile topao i vlažan vazduh. Naučnici navode da je reč o jednom od najjačih zabeleženih prenosa vlage usred zime.
"Niz intenzivnih atmosferskih reka, poznatih kao 'reke na nebu', preneo je velike količine vlage iz nižih geografskih širina prema Antarktiku. Istovremeno je stalno strujanje prema jugu potiskivalo morski led prema polu", objašnjavaju autori studije.
Te pojave su, kako navode autori, izazvale pojačano zračenje toplote prema površini, zagrevanje atmosfere i topao sneg, što je sprečilo stvaranje leda.
"Istovremeno su snažni vetrovi izazvali Ekmanovo usisavanje, koje podiže topliju dubinsku vodu prema površini i tako doprinosi zagrevanju gornjeg sloja okeana. Dugotrajni morski toplotni talasi dodatno su usporili zaleđivanje", navodi se u studiji.
Ekmanovo usisavanje nastaje kada vetar pomera velike mase površinske vode. U ovom slučaju proces je na površinu podigao duboku cirkumpolarnu vodu, koja je toplija od površinske vode u to doba godine i time sprečio njeno zamrzavanje.
Ovakve pojave mogle bi da postanu sve češće
Svejn i njegov tim predviđaju da će ovakve polinije na Antarktiku postajati sve češće. Klimatske promene, kako navode, jačaju atmosferske reke, izazivaju češće i dugotrajnije toplotne talase u vazduhu i moru i zagrevaju gornje slojeve Južnog okeana.
"Nizak nivo morskog leda i stvaranje polinija mogli bi da postanu uobičajeni u regionima u kojima je led istorijski bio stabilan", zaključuje tim u svom radu.
Antarktik je 2024. godine imao drugi najniži zabeleženi nivo zimskog morskog leda, odmah iza rekordne 2023. godine. Četiri najniža nivoa u istoriji merenja zabeležena su tokom poslednje četiri godine.
U junu 2024. nije se zaledilo ni veliko područje Belingshausenovog mora, na zapadnoj strani Antarktičkog poluostrva, gde je otvoren ostao deo okeana veličine Francuske.
Posledice za čitavu planetu
Morski led pluta na okeanu i njegovo topljenje ne utiče direktno na nivo mora. Međutim, on deluje kao zaštitni pojas oko ledenih ploča i glečera na kopnu, čije bi topljenje ubrzalo porast nivoa mora.
Naučnike zabrinjava to što će bez tog ledenog prstena veći deo antarktičkog ledenog pokrivača biti izložen sve toplijoj okeanskoj vodi. Morski led je ključan i za antarktičke ekosisteme, jer od njegovog postojanja zavise lanci ishrane koji utiču na veliki deo svetskih okeana.
Postoje jasni dokazi da su ove promene globalne klime posledica ljudskih aktivnosti, prvenstveno sagorevanja fosilnih goriva. To istovremeno znači da je moguće promeniti smer ovih trendova.
Istraživanje je objavljeno u naučnom časopisu Geophysical Research Letters.
(Kurir.rs/ScienceAlert/agupubslibrary)
