NEOLITSKA NUTELA! Naučnici iz lešnika otkrili kako su ljudi živeli pre 10.000 godina

Ljudi u severnoj Evropi jedu lešnike koji su izvor energije još od ranog holocena. U svojim analizama arheolozi su otkrili da je moguće analizirati lešnike pronađene na arheološkim lokalitetima na osnovu njihovih izotopa ugljenika, koji čuvaju zapis o drevnom okruženju.

- Analizirajući ugljenik u lešnicima pronađenim na arheološkim nalazištima u južnoj Švedskoj, od mezolitskih logora lovaca-sakupljača do jednog od najvećih i najbogatijih naselja iz gvozdenog doba u severnoj Evropi, utvrđeno je da su lešnici sakupljani iz sve otvorenijih okruženja - rekla je dr Ejmi Stajring sa Univerziteta u Oksfordu, glavna autorka članka u časopisu Frontiers in Environmental Archaeology .

Neolitska Nutela

Ljudi u severnoj Evropi koriste lesku kao izvor materijala i hrane hiljadama godina. Za ljude koji su sakupljali stotine lešnika pronađenih na mezolitskim i neolitskim lokalitetima, oni su bili vredan resurs.

- Lešnici su odličan izvor energije i proteina i mogu dugo da se čuvaju, a jedu se mleveni ili celi. Ljuske su korišćene nekada kao gorivo - rekao je dr Karl Lung sa Univerziteta u Lundu, Švedska, glavni autor članka.

Kao i sve biljke, leska sadrži ugljenik, koji postoji u različitim oblicima poznatim kao izotopi. Proporcije različitih izotopa ugljenika menjaju se odnosom koncentracija ugljen-dioksida između ćelija lista i u okolnom okruženju. Kod biljaka poput leske, na ovaj odnos snažno utiče sunčeva svetlost i dostupnost vode; tamo gde ima dovoljno vode, kao u Švedskoj, sunčeva svetlost mnogo više utiče na kvalitet lešnika.

- To znači da ljuska lešnika pronađena na arheološkom lokalitetu pruža zapis o tome koliko je otvoreno bilo okruženje u kome je sakupljen lešnik. To nam zauzvrat govori više o staništima u kojima su ljudi tražili hranu - objasnio je Lung.

Kako su prikupljane informacije

Da bi testirali da li se ovaj efekat može videti u arheološkim uzorcima, naučnici su sakupili lešnike sa drveća koje raste na različitim lokacijama, odabranim prema količini svetlosti. U južnoj Švedskoj su analizirali varijacije u njihovim vrednostima izotopa ugljenika i odnos između ovih vrednosti i nivoa svetlosti kojima su drveća bila izložena. Zatim su istražili vrednosti izotopa ugljenika u ljuskama lešnika sa arheoloških nalazišta takođe pronađenih u južnoj Švedskoj.

Odabrali su fragmente ljuski sa četiri mezolitska nalazišta i jedanaest nalazišta od neolita do gvozdenog doba, od kojih su neka bila naseljena u više od jednog perioda.

Koristeći referentne vrednosti i arheološke rezultate, arheolozi su pokrenuli model kako bi svoje uzorke lešnika svrstali u jednu od tri kategorije: zatvorene, otvorene i poluotvorene. Pošto se izotopi ugljenika pojedinačnog lešnika prirodno malo razlikuju od izotopa drugih lešnika koji rastu u sličnim okruženjima, naučnici su koristili više uzoraka sa svakog lokaliteta i procenili udeo lešnika koji su rasli u zatvorenim ili otvorenim okruženjima.

Do gvozdenog doba, većina ljudi koji su sakupljali uzorke lešnika za ovu studiju sakupljali su ih sa otvorenih područja, a ne iz šuma. Njihova mikrostaništa su se potpuno promenila. Ovo je u skladu sa rekonstrukcijama životne sredine iz analiza polena, ali analiza izotopa može se koristiti za vizuelizaciju lokalnog okruženja gde su zapisi o polenu oskudni.

- Studija je otvorila novi potencijal za direktno povezivanje promena u životnoj sredini sa aktivnostima ljudi u potrazi za hranom i rekonstrukcijom mikrostaništa koja su eksploatisali. Direktno radiokarbonskim metodama če se datirati ljuske i meriti izotopi ugljenika sa šireg spektra arheoloških nalazišta. Ovo će pružiti mnogo detaljniji uvid u šume i pejzaže u prošlosti, što će pomoći arheolozima da bolje razumeju uticaj ljudi na njihovu životnu sredinu i možda će nam pomoći da drugačije razmišljamo o korišćenju i promenama šuma danas - rekla je dr Ejmi Stajring sa Univerziteta u Oksfordu, glavna autorka članka u časopisu Frontiers in Environmental Archaeology.

Kurir.rs/RTS