"Nikola Tesla je Hrvat samo Hrvatima, a celom svetu je Srbin!" Nova rasprava o nacionalnosti našeg naučnika "Onda je i Momčilo Đujić velika Hrvatina"
Na forumu Reddit ponovo je otvorena rasprava o Nikoli Tesli, nakon što je nalog sa hrvatskom zastavom na profilu postavio ilustrativnu mapu koja prikazuje kako različite jezičke verzije Vikipedije definišu njegovu nacionalnu pripadnost.
Objava je za kratko vreme postala viralna i privukla pažnju korisnika širom sveta, ali je naročito burne reakcije izazvala na Balkanu, gde se postavljanje pitanja oko Teslinog identiteta decenijama smatra izuzetno osetljivim.
Prema navodima autora, mapa upoređuje način na koji Vikipedija u različitim zemljama predstavlja jednog od najznačajnijih naučnika u istoriji čovečanstva, ukazujući na razlike u interpretacijama koje često odražavaju širi društveni i politički kontekst.
Srpski i američki pronalazač
Tako se, na primer, na srpskoj verziji Vikipedije Nikola Tesla opisuje kao srpsko-američki naučnik srpskog porekla. U gotovo svim evropskim zemljama Tesla se tako opisuje ili američki naučnik srpskog porekla, dok se u Rumuniji, Grčkoj, Crnoj Gori, Albaniji, Portugaliji, Danskoj, Litvaniji, Letoniji, Češkoj i Kipru opisuje kao Srbin.
Međutim, hrvatska Vikipedija je jedina koja Teslu vidi i kao hrvatskog pronalazača.
Hrvatsko-američki pronalazač srpskog porekla
Hrvatska verzija Vikipedije Teslu predstavlja kao hrvatsko-američkog pronalazača srpskog porekla. Ovakvo formulisanje razlikuje se od srpske, ali i svih ostalih evropskih verzija.
Očekivano, ova objava na Reditu izazvala je lavinu komentara. Rasprava o Teslinom identitetu brzo se pretvorila u žustru raspravu.
"Ne zanima me šta Srbi kažu, lik je Hrvat, govorio je hrvatskim jezikom u gimnaziji, deda mu je rođen u Hrvatskoj. Ako koristimo logiku Hrvata, onda sam i ja Srbin. Ako koristimo logiku Srba, ja sam Hrvat. Čovek je rođen na hrvatskom tlu i tu nema rasprave", napisao je jedan Hrvat.
Na to se javio drugi opovrgao ovo shvatanje:
"Bokte, čovek je Srbin, ne treba se tu puno razmišljati".
Srbi su se takođe uključili u raspravu:
"Nikad nisam razumeo raspravu oko ovog. Ako je Hrvat, odakle mu onoliki spomenici i plakati u Americi gde tvrde da je Amerikanac srpskog porekla? To je kao kad bi mi Srbi svojatali Josipa bana Jelačića", napisao je jedan, a drugi je dodao:
"To je ono što Hrvati ne razumeju - Nikola Tesla je Hrvat samo Hrvatima, a celom svetu je on Srbin. Znači sto posto Srbin, stalno je za sebe govorio i pisao da je Srbin, tražio je da se na njegovoj sahrani svira srpska patriotska pesma, ali će Hrvati uvek imati hiljadu i jedan razlog da relativizuju to njegovo srpstvo na koje je bio ponosan."
Jedan korisnik zaključio je raspravu:
"Ako je Tesla Hrvat, onda je i vojvoda Momčilo Đujić velika Hrvatina."
Tesla je bio ponosan na svoje srpsko poreklo
Nikola Tesla je rođen u srpskoj pravoslavnoj porodici 1856. godine u selu Smiljanu, u Vojnoj krajini koja je bila granično područje Austrijskog carstva, a danas jednim delom pripada Hrvatskoj. Njegov otac Milutin bio je sveštenik u srpskoj crkvi, a majka Georgina, koju su svi zvali Đuka, potiče iz znamenite srpske porodice Mandić iz Gračaca. Bila je najstarija ćerka sveštenika Nikole Mandića.
Nikola Tesla je kršten je u srpskoj pravoslavnoj crkvi Svetog Petra i Pavla u Smiljanu kao Nikolaj, a ime je dobio po svom dedi.
Devedesetih godina 19. veka jedno srpsko društvo izdalo je specijalne šibice i hartiju za cigarete. Na njima je bila Teslina slika, koji je umesto mašne imao srpsku trobojku. Pod slikom su bili stihovi:
„Veseli se Srpstvo
A najviše Lika
Jer nam rodi
Takvog umetnika”
Godine 1914. austrijske vlasti zabranile su pakovanje ovih šibica.
Tesla je 1916. godine upoznao Svetog vladiku Nikolaja Velimirovića. Međusobno su se zvali imenjacima i viđali se u narednom periodu, pa je vladika Teslu posećivao i u njegovoj laboratoriji. Prilikom jednog susreta, Tesla je Nikolaju rekao: „Ja ću uskoro čuti jeku gusala iz moje Like ovde u Njujorku i to sedeći na divanu”.
Godine 1934. godine, 21. oktobra Nikola je u Njujork tajmsu u broju 21 objavio tekst, a u jednom njegovom delu kaže: „Ja sam rođen u Hrvatskoj, Hrvati i Slovenci nisu nikada bili u mogućnosti da se bore za svoju slobodu. Srbi su bili bitke za slobodu i cena oslobođenja plaćena je srpskom krvlju. Svi pravi Hrvati i Slovenci priznaju to sa zahvalnošću…”
Tokom Drugog svetskog rata, posle streljanja srpskih đaka u Kragujevcu, napisao je tekst „Mojoj braći u Americi” u kom kaže: „Naš narod pokazuje toliku moralnu snagu da nam svetla obraz pred svetom. Ono što čine naša braća u starom zavičaju dostojno je duha koji prožima našu narodnu pesmu. Koliku duševnu snagu, čvrstu odluku, neprestrašenost i junaštvo su imali oni naši još nerazvijeni dečaci kad su pred nemačkim puškama radosno klicali: ‘Mi smo srpska deca. Pucajte!‘ Kako se mi svi možemo ponositi znajući da u čitavoj istoriji nema tako veličanstvenog primera. Ovi divni mučenici živeće vekove u našoj uspomeni oduševljavajući nas na besmrtna dela”.
Godine 1894. u knjizi „Nikola Tesla i njegova otkrića” Đorđa Stanojevića, objavljen je Teslin citat koji možda i najbolje oslikava njegov odnos prema svom poreklu.
- U meni ima nešto što može biti i obmana, kao što češće biva kod mlađih oduševljenih ljudi; ali, ako budem sretan da ostvarim bar neke od svojih ideala, to će biti dobročinstvo za cijelo čovečanstvo. Ako se te moje nade ispune, najslađa misao biće mi ta, da je to djelo jednog Srbina - rekao je on.
Na sahrani Nikole Tesle, po njegovoj sopstvenoj želji, violinista Zlatko Baloković, Teslin prijatelj, izveo je dve kompozicije uz pratnju slovenačkog hora Slovan. Prva je bila Šubertova „Ave Marija“, a druga srpska pesma „Tamo daleko“ koja simbolizuje sećanje na povlačenje srpske vojske kroz Albaniju tokom Prvog svetskog rata. Ova tradicionalna srpska pesma govori o gubitku i čežnji za otadžbinom i završava se rečima „Živela Srbija!“
Zašto je prisvajanje Nikole Tesle u Hrvatskoj problem za srpski narod?
Ustaše su odmah po osnovanju NDH 1941. godine krenule sa zatiranjem Srba prema planu Mileta Budaka, glavnog ustaškog ideologa: jednu trećinu ubiti, drugu proterati, a treću pohrvatiti (pokatoličiti).
Teritorija sistema logora Gospić-Jadovno-Pag obuhvatala je i Smiljan, rondo mesto Nikole Tesle. Sabirni centar bio je Gospić, u koji su u stočnim vagonima dopremani Srbi sa svih strana u NDH. Od aprila do avgusta 1941. u ovom sistemu logora pobijeno je 40.123 ljudi, od kojih su 90% bili Srbi.
U Teslinom Smiljanu pokolj nad Srbima započet je na Svetog Iliju 2. avgusta 1941. Samo tog dana zaklano je 506 Srba, od čega 27 beba i 127 dece starosti do 15 godina. U Smiljanu i okolnim zaseocima živela je 621 osoba srpske nacionalnosti, a njih 559 na zverski način je ubijeno. Teslinu kuću ustaše su srušile i spalile, kao i srpsku crkvu u kojoj je služio Milutin Tesla i njegov parohijski dom.
Devedesetih su u Smiljanu neoustaše ubile 20 Srba, među kojima osam onih koji su preživeli ustaške likvidacije u Drugom svetskom ratu. Danas u selu više nema Teslinih potomaka, a u grobnicama je zbog ustaškog pogroma tokom postojanja NDH skončalo 119 članova porodice Tesla (prema drugim podacima 91), od kojih 14 u logoru smrti Jasenovac.
Danas u Smiljanu više nema Srba, nema nijednog Tesle. Crkva i Teslina kuća su posle rata obnovljene, međutim devedesetih su ih neoustašeponovo sravnile sa zemljom. Potom su po drugi put obnovljene, nadamo se i poslednji. Ogromnoj mermernoj grobnici, koja se nalazi pored same crkve gde je sahranjeno više od 500 pobijenih Srba u Smiljanu, 1991. godine srušili su obeležje, ali istina se ne može izbrisati uklanjanjem jedne nadgrobne ploče.
U Gospiću su 1991. godine neoustaše srušile spomenik Nikoli Tesli, koji je bio istovetan onom ispred Elektrotehničkog fakulteta u Beogradu. Sledeće godine srušena je Crkva Svetog Georgija u kojoj je služio Nikolin otac Milutin, koja je posle Drugog svetskog rata obnovljena, a onda sravnjena sa zemljom 1992. i do danas nije obnovljena. Trg koji je nosio Teslino ime preimenovan je u Trg Ante Starčevića. Teslin spomenik ponovo je izrađen i postavljen 2021. godine.
„Ja sam Srbin"
Povodom pogrešnog navođenja njegove nacionalnosti u jednom časopisu, Tesla je 1912. godine poslao pismo advokatu Džordžu M. Munjasu:
„…Vi naravno znate da sam ja Srbin, koji potiče iz jedne od najstarijih loza, s obzirom na to da ime porodice moje majke potiče od davnina kao i druga imena u našem narodu. Urednik lista nedovoljno razume da je provincija, u kojoj sam ja rođen, u to vreme bila samo pod političkom vlašću Austrije, što nikakve veze nema sa narodnošću.”
Nijagarini vodopadi u bojama srpske zastave
Nikola Tesla je svuda u svetu nazivan srpsko-američkim naučnikom. Međunarodni festival Dan Nikole Tesle obeležava se 9. jula i tada su Nijagarini vodopadi osvetljeni 15 minuta u bojama srpske zastave. Ovaj datum je ujedno i zvanični praznik gada.
Bonus video:
Nikad nisam razumio raspravu ovog. Ako je Hrvat odaklen mu onoliki spomenici i plakati u Americi gdje tvrde da je Amerikanac Srpskog porijekla. To je kao kad bi mi Srbi svojatali Josipa Bana Jelacica.
A u ostalom ako je Tesla Hrvat onda je i vojvoda Momčilo Đujić velika Hrvatina. Nemamo mi nista od toga sta je on bio :)
· Reaguj