Ali ako ste se bar kampanjski obaveštavali, niste mogli da ne primetite da tokom predizborne kampanje ni Orban ni Mađar nijednom nisu pomenuli Trijanon, pogotovo ne u smislu da bi Orban rekao: „Ako Mađar pobedi, Erdelj (i druge mađarske zemlje) više nikada neće biti mađarske“ - a još manje u smislu da bi Mađar rekao: „Glasajte za mene jer je Orban izdao Erdelj.“
Znate li uopšte šta je Trijanon? Trijanon je dvorac u blizni Pariza u kome je na postprvoratnoj mirovnoj konferenciji uglavljen ugovor saglasno kome je Mađarska prekonoć ostala bez 2/3 - i slovima: dve trećine - predratne teritorije. U ovom trenutku na teritorijama bivših i mađarskih zemalja, među koje spada i Vojvodina, živi oko 2.500.000 Mađara, od kojih manje-više svi imaju mađarsko državljanstvo, pasoše, pravo glasa u tzv. matičnoj zemlji i neumrlu nadu da će se jednog dana mađarska vojska - umalo grešna mi duša ne napisah „srpska“ - u Rumuniju, Slovačku, Ukrajinu i Vojvodinu vratiti.
Mađarski žal za napred pomenutim izgubljenim mađarskim zemljama jednako je neprebolan kao srbski žal za Kosovom, posttrijanonske mađarske politike elite - uključujući potajno i komunističke - nijednog trenutka se nisu mirile sa gubitkom dveju trećina „istorijske Mađarske i svaka je od tih elita - svaka na svoj način - radila na repatrijaciji ‘otetih’ mađarskih zemalja“.
Idemo dalje. Kao i Srbija, i Mađarska je imala tegobno iskustvo komunističke diktature, mnogo tegobnije od onog koje je imala Srbija, a ipak je, uprkos trijanonskom i komunističkom iskustvu, uspela da se organizuje kao demokratska država, da u jednom momentu uđe u EU, pa čak da tesno - cinik bi rekao „nepristojno tesno“ - sarađuje sa dojučerašnjim omraženim okupatorom, Rusijom.
Pisac hoće da kaže sledeće: Mađarska je doživela traume mnogo teže od onih kroz koje je prošla Srbija, svejedno je smogla snage da se održi na okupu, da ne podlegne „mađarskim podelama“ i da se organizuje kao solidna država, kojoj se, doduše, mogu pronaći stanovite mane. Ali kome se mane ne mogu naći.
Glede političkog vrlo temperamenta, Mađari su slični nama, Srbima - vekovima živimo jedni pored drugih i jedni u drugima - ali, uprkos sličnosti temperamenta, nije zabeleženo (i neće ni biti) da je neka mađarska politička lopuža savatana in flagranti na novinarsko pitanje: „Gde su pare?“ - parafrazirala Veljinog džambasa pa rekla: „Reći ću ti kad Erdelj (Transilvanija) ponovo bude mađarski.“
Pisac hoće da kaže i ovo: za razliku od Srba, Mađari ne koriste nacionalne traume kao političke alatke, a pogotovo ne kao izgovore za raznorazne brljotine. Zato što znaju ono što bismo i mi morali znati - a što bojim se nikada nećemo saznati - da se, naime, od gubitka ne može napraviti dobitak, a da raspirivanje resantimana po pravilu vodi u nove gubitke, ne nužno teritorijalne, ali jednako tegobne, ponekad i katastrofalne, poput, recimo, gubitka zdravog političkog razuma i osećanja za realnost.
