Sedamdeset odsto sveta u kineskim rukama: Dok Vašington raspravlja, Peking gradi

Opsežna analiza objavljena u magazinu The New Yorker izazvala je široku pažnju otvorenim pitanjem da li Kina već preuzima vođstvo u industrijama koje će oblikovati budućnost, dok su Sjedinjene Američke Države zaokupljene unutrašnjim političkim sukobima, trgovinskim sporovima i kratkoročnim krizama. Tekst pod nazivom "The Future, Made in China" nastao je nakon višemesečnog istraživanja i boravka u Pekingu, gradu koji je ranije, tokom perioda dužeg od decenije, bio detaljno praćen iz novinarske perspektive.

Analiza iznosi podatke prema kojima Kina danas proizvodi oko sedamdeset odsto svetske proizvodnje dronova, električnihvozila, litijumjonskihbaterija i solarnihćelija, dok u oblasti industrijske robotike instalira više robota nego sav ostatak sveta zajedno. Kada je reč o biomedicini, tekst navodi da je zemlja, sudeći po broju registrovanih kliničkih ispitivanja, već prestigla Sjedinjene Države u toj oblasti.

Ovakvi podaci sami po sebi ne dokazuju da je Kina tehnološki nadmoćnija u svakom pogledu, ali prema mišljenju ekonomista na koje se tekst poziva, oni ukazuju na promenu prirode same konkurentske prednosti. Danas presudnu ulogu više ne igra samo pronalazak nove tehnologije, već sposobnost da se ona proizvede u ogromnim razmerama, brzo unapređuje i potpuno integriše u širu privredu, što je oblast u kojoj Kina, prema iznetim navodima, ostvaruje značajnu prednost.

Različiti AI pristupi na dve strane sveta

Poseban deo analize posvećen je poređenju američkog i kineskog pristupa razvoju veštačke inteligencije. Dok se u Sjedinjenim Državama često govori o veštačkoj opštoj inteligenciji i dalekosežnim, transformativnim scenarijima za budućnost, kineske kompanije su, prema iznetom zapažanju, mnogo više okrenute praktičnoj primeni ove tehnologije u fabrikama, logistici, trgovini i svakodnevnim uslugama. Ograničenja u pristupu najsavremenijim američkim čipovima, paradoksalno, dodatno su podstakla kineske firme da razvijaju jeftinija i efikasnija rešenja pogodna za komercijalnu upotrebu.

Kao ilustraciju ovog trenda, tekst izdvaja kineski startap DeepSeek, koji je početkom godine privukao veliku pažnju Silicijumske doline modelom razvijenim uz znatno manje resursa nego što se do tada smatralo neophodnim za konkurentne velike jezičke modele. Iako su se pojavile i optužbe o korišćenju nedozvoljenih čipova, kao i o preuzimanju znanja od zapadnih modela, analiza primećuje da je preovlađujuća reakcija unutar same Kine bila znatno jednostavnija, svodeći se na ocenu da rešenje funkcioniše dobro i da košta manje.

Tamna strana tehnološkog napretka 

Uprkos impresivnim industrijskim pokazateljima, tekst nikako nije jednostrana priča o kineskom trijumfu. Analiza podrobno opisuje i manje prijatnu stranu ovog modela razvoja, uključujući sveprisutni državni nadzor, strogu političku kontrolu i ograničavanje slobode govora, zbog čega društvo ostavlja utisak da je istovremeno izuzetno moderno i duboko kontrolisano. Kao posebno upečatljiv primer, tekst navodi sistem veštačke inteligencije koji analizira mikroekspresije lica kako bi procenio emocionalno stanje osobe, što se koristi kao simbol koliko je granica između tehnološkog napretka i nadzora postala tanka.

Upravo zbog ovakvih zapažanja, ova analiza se razlikuje od brojnih senzacionalističkih tekstova posvećenih usponu Kine. Tekst ne tvrdi da je zemlja postala idealan model razvoja, već ukazuje na to da je uspela da spoji autoritarnu političku kontrolu sa izrazito agresivnom industrijskom politikom, što joj omogućava dugoročno strateško planiranje u oblastima koje smatra prioritetnim za sopstvenu budućnost.

Da li je Amerika ubrzala kineski uspon

Jedna od najzanimljivijih teza u tekstu odnosi se na mogućnost da su pojedine američke politike nesvesno doprinele ubrzanju kineskog tehnološkog razvoja. Trgovinski rat pokrenut 2018. godine, zajedno sa ograničenjima za kineske naučnike i izvoznim kontrolama čipova, prema iznetom tumačenju podstakao je kinesko rukovodstvo da još intenzivnije ulaže u razvoj domaćih lanaca snabdevanja, univerziteta, biotehnologije i proizvodnje poluprovodnika.

Ovakav kontekst pomaže u razumevanju trenutne situacije, budući da je Vašington poslednjih godina pokušavao da očuva tehnološku prednost putem kontrole ključnih komponenti, pre svega naprednih grafičkih procesora. Istraživanja na koja se tekst poziva sugerišu, međutim, da ovakve mere mogu proizvesti i neželjeni efekat, podstičući razvoj alternativnih, otvorenijih i lokalno prilagođenih tehnoloških ekosistema unutar same Kine.

Otvoreno pitanje bez jednostavnog odgovora

Za tehnološku industriju, možda najznačajnija poruka teksta jeste da buduća globalna dominacija neće zavisiti isključivo od najboljeg softvera ili najnaprednijeg modela veštačke inteligencije, već od kontrole nad čitavim industrijskim ekosistemom, počev od rudnika litijuma i fabrika baterija, pa sve do robota, centara podataka i biotehnoloških laboratorija. Upravo iz tog razloga se u istom tekstu pojavljuju električna vozila, solarni paneli, industrijski roboti i klinička istraživanja, jer predstavljaju delove iste slagalice koja će oblikovati ekonomsku i geopolitičku moć u narednim decenijama.

Ipak, postoje i ozbiljni razlozi za oprez prema zaključku da Kina nezaustavljivo preuzima globalno vođstvo. Zemlja se suočava sa demografskim padom, krizom u sektoru nekretnina, visokom zaduženošću lokalnih vlasti i rastućom nezaposlenošću mladih, dok politički sistem, prema ranijim tekstovima o takozvanoj eri malaksalosti, može gušiti kreativnost i preduzetnički duh mnogih građana koji su postali skeptični prema sopstvenoj budućnosti.

Zabranjeno preuzimanje dela ili čitavog teksta i/ili foto/videa, bez navođenja i linkovanja izvora i autora, a u skladu sa odredbama WMG uslova korišćenja i Zakonom o javnom informisanju i medijima.

ZAPRATITE NAS NA TIKTOKU