AKO VAM SE PREZIME ZAVRŠAVA NA -IĆ ILI -OVIĆ, OVO MORATE DA ZNATE: Značenje će vas potpuno iznenaditi, pominje se još u vreme Nemanjića

Prezime dobijamo rođenjem i nosimo ga čitavog života, ali malo ko zna šta ono zapravo govori o našem poreklu. Osim što nas povezuje sa precima, prezime otkriva korene porodice, a brojna prezimena koja i danas postoje zabeležena su u srednjovekovnim poveljama, manastirskim spisima i dokumentima iz vremena srpskih vladara.

Prezimena su na našim prostorima počela da se ustaljuju u drugoj polovini 14. veka. Kod slovenskih naroda, prilikom njihovog nastanka korišćeni su različiti sufiksi, a upravo su nastavci -ić i -ović među najzastupljenijima.

Nastavak -ić u osnovi označava nešto malo ili mlado, dok -ović ima značenje "potomak od", odnosno ukazuje na poreklo od određenog pretka.

Zahvaljujući brojnim istorijskim dokumentima, pre svega srednjovekovnim poveljama, poznato je da su mnoga prezimena koja danas postoje bila u upotrebi još pre nekoliko stotina godina. Među najstarijim srpskim prezimenima nalaze se Radogostić, Zarubica, Trzin, Hreljić, Zaklan i Bujak. Ona se mogu pronaći u istorijskim izvorima iz 13. i 14. veka, uključujući i Dečansku hrisovulju, kojom je kralj Stefan Dečanski darovao posede manastiru Dečani.

Najviše prezimena nastalo je po muškim precima

Etnolog Miroslav Niškanović, jedan od retkih stručnjaka koji se detaljno bavio ovom temom i autor knjige "Srpska prezimena", objašnjava da su srpska prezimena uglavnom nastajala po muškom pretku.

- Srpska prezimena su većinom nastajala po muškom pretku (patronimi), pa su potomci Jovanovi, Radogostovi, Petrovi, Nikolini, postali Jovanovići, Radogostovići, Petrovići, Nikolići… Prezimena po ženskom pretku (matronimi) mnogo su ređa i uglavnom su nastajala po ženama koje su se posebno istakle ili su ostale udovice. Takva su, na primer, Marići, Stanići i Jelići - objašnjava Niškanović.

Kako dodaje, postoje i prezimena koja opisuju fizički izgled, karakter ili nadimak rodonačelnika. Tako su nastala prezimena poput Slijepčević, Ćosić (ćosav), Brkić (brkat), Mudrinić, Divljak, Bujak (brz, hitar), Guzina, Ubiparip i Vrtikapa.

Prezimena su otkrivala i odakle je neko došao ili čime se bavio

Postoje i prezimena koja govore o mestu iz kojeg je porodica poticala. Takva su Birčanin, Crnogorac, Bosanac ili Kaćanski, a naročito su česta u Vojvodini.

Mnoga prezimena nastala su i po zanimanju prvog pretka, pa tako imamo Samardžiće, Molere, Popoviće, Ćurčiće, Kalajdžiće, Mešteroviće, Panduroviće, Ćatoviće, Hodžiće i Keseroviće.

Zašto su neka prezimena zvučala zastrašujuće?

Niškanović ističe da su neka od najstarijih prezimena sačuvana upravo u Crnoj Gori, Hercegovini i nekadašnjoj Vojnoj krajini, gde je tradicija bila posebno jaka.

- U tim krajevima imamo prezimena kao što su Grdinić, Grubanov ili Jovanda. Ovo poslednje izvedeno je od imena Jovan. U to vreme nazvati nekoga Jovicom bila je velika uvreda, dok je Jovanda zvučalo snažno i moćno, sa ciljem da zaplaši neprijatelja. Slično je i sa prezimenom Grdinić - objašnjava etnolog.

Dodaje da u ovu grupu spadaju i prezimena nastala po životinjama, poput Vukotića, Međedovića i Drakulića. Verovalo se da će snaga vuka, medveda ili zmaja simbolično preći na nosioca prezimena i štititi ga od neprijatelja i zlih sila.

Posebno naglašava da prezimena Drakulić i Drakulović nemaju nikakve veze sa čuvenim vampirom Drakulom.

- Reč je o starobalkanskom imenu, a prezime se na prostoru Srbije koristi još od 11. veka, mnogo pre vremena Vlada Cepeša - navodi Niškanović.

Vremenom su pojedine reči promenile značenje, pa su tako neka prezimena danas mnogima neobična ili smešna.

Među njima su Gaće, Karagaća i Kura(j)ica. Nekada je reč "gaće" označavala čakšire ili pantalone, pa je Karagaća zapravo bio čovek sa crnim pantalonama. Zbog toga su nastala i prezimena poput Derigaće, Paligaće ili Serigaće.

Slično je i sa prezimenom Kura(j)ica, jer je reč "kur" u praslovenskom jeziku označavala petla, a tek kasnije dobila značenje koje danas ima u svakodnevnom govoru.

Neka prezimena mnogi ne bi voleli da nose

Ni poreklo prezimena Domazet ili Žugić nije baš laskavo prema današnjim merilima.

Nekada je domazet bio muškarac koji se posle ženidbe uselio u kuću suprugine porodice, dok je žuga bio naziv za dozivanje gusaka, ali i za larvu slaninara koja nagriza suvo meso. U prenesenom značenju, reč "žugav" označavala je zajedljivu ili prepredenu osobu.

Znaćenje nekih od najpoznatijih srpskih prezimena

Danilović - vodi poreklo od ličnog imena Danilo, koje potiče od grčkog oblika biblijskog imena Danijel.

Divac - nastalo je od reči div ili istoimenog muškog imena i označava "mladog diva", odnosno Diva sina. Prezime se u dokumentima pojavljuje još u 15. veku.

Ekmečić - prezime potiče od zanimanja rodonačelnika koji je bio pekar, odnosno ekmedžija.

Karadžić - nastalo po imenu Karadža, turcizmu koji označava vola crne dlake, ali i srnu.

Korać - naziv potiče iz kovačkog zanata i označava čekić kojim su se potkivali konji.

Savić - izvedeno od ličnog imena Sava, čije je značenje starac ili deda.

Stojaković - potiče od reči stojak, kojom se nekada nazivala motka sa cepom za mlaćenje žita ili veliki drveni štap, kakav su često nosili ugledni ljudi.

Prezime Glumac krije potpuno neočekivanu priču

Među zanimljivijim prezimenima izdvaja se i Glumac, odnosno Glumčev.

Prema jednom tumačenju, glumac ili prislušnik u pojedinim krajevima bio je čovek koji se tokom prve tri bračne noći prikradao prozoru mladenaca, osluškivao šta se događa u njihovoj sobi, a zatim o tome obaveštavao ostale meštane.

Ova neobična praksa danas zvuči gotovo neverovatno, ali predstavlja još jedan primer koliko istorija srpskih prezimena krije zanimljivih priča i značenja koja su se tokom vekova gotovo potpuno zaboravila.

Kurir.rs