MIODRAG LINTA ZA KURIR! SRBI U HRVATSKOJ SU PRED NESTANKOM: Srbija mora hitno da usvoji Rezoluciju o genocidu nad našim narodom!

Nikada neću odustati od zahteva da Skupština Srbije konačno usvoji Rezoluciju o genocidu nad Srbima, Jevrejima i Romima, da se osnuje Memorijalni centar genocida nad Srbima u tzv- "NDH" i da se 10. april odredi kao Dan sećanja na srpske žrtve genocida u NDH.

Kako vidite položaj Srba koji žive u osam država regiona?

U šest država regiona - Hrvatska, Slovenija, Crna Gora, Severna Makedonija, Albanija) i entitetu Federacija BiH - Srbi se suočavaju sa ozbiljnim izazovima. Imaju teškoće u ostvarivanju osnovnih ljudskih prava, u obrazovanju i informisanju na srpskom jeziku što direktno ili indirektno dovodi u pitanje njihov opstanak odnosno njihovu nacionalnu, etničku, kulturnu i versku posebnost. Najteži je položaj preostalih Srba u Hrvatskoj i Federaciji BiH jer su doživeli etničko čišćenje i veliko stradanje devedesetih godina prošlog veka. Srbi imaju najpovoljniji status u Rumuniji i Mađarskoj.

Srbi u Hrvatskoj su u posebno teškom položaju. Uz Srbe na Kosovu i Metohiji jasno je da je tamo najgora situacija, da su Srbi praktično pred nestankom. Kako ocenjujete ovaj problem?

Tačno, Srbi u Hrvatskoj se nalaze pred nestankom!.To potvrđuje, između ostalog, i opsežna studija Sanje Klempić Bogadi s Instituta za migracije i narodnosti u Zagrebu pod nazivom „Zajednica zaslužuje budućnost. Demografska slika i budućnost Srba u Hrvatskoj“. U studiji se navode glavni uzroci smanjenja broja Srba od početka devedesetih godina prošlog veka do danas. To su rat, negativni prirodni priraštaj, iseljavanje i etnička mimikrija i asimilacija.

Rezultati poslednjeg popisa stanovništva u Hrvatskoj potvrđuju nastavak ogromnog smanjivanja broja Srba. Na popisu 2011. godine Srba u Hrvatskoj bilo je 4,36 odsto ili 186.000 a na poslednjem popisu 2021. godine svega 3,2 % ili 124.000. To jasno pokazuje da je broj Srba između dva popisa smanjen za čak jednu trećinu ili 62.000. Na popisu stanovništva 1991. godine Srba u Hrvatskoj je bilo više od 700.000 ako su uzmu u obzir Srbi koji su se izjasnili kao Jugosloveni ili kao regionalno opredeljeni ili se uopšte nisu izjasnili iz straha od proustaškog režima Franje Tuđmana.

Značajan razlog smanjivanja broja Srba jeste i etnička mimikrija i asimilacija. U prvom slučaju se skriva srpski nacionalni identitet zbog straha od žigosanja, u drugom slučaju reč je o procesu koji je uočljiv posebno u gradovima i mestima u kojima su Srbi znatna manjina. Autorka konstatuje opšepoznatu činjenicu da prema Srbima postoje snažne predrasude jer u medijima i u javnosti dominira narativ o Srbima kao kolektivnim krivcima za rat

Vlast u Hrvatskoj ni 30 godina od genocidne "Oluje" ne ostavljaju Srbe na miru. Kako to komentarišete?

U Hrvatskoj dominira žestoka mržnja i netrpeljivost prema Srbima i svemu što je srpsko od dolaska na vlast proustaškog režima Franje Tuđmana do danas. Glavni razlog je činjenica da više od 35 godina u Hrvatskoj traje proces fašizacije odnosno ustašizacije. Stvarni temelj Hrvatske nije antifašizam i ZAVNOH kako to formalno piše u Ustavu već ustaška ideologija.

To potvrđuju i rezultati istraživanja koje je tokom marta 2021. godine sprovedeno u 67 završnih razreda iz 59 srednjih škola širom Hrvatske. Naime, oo 70 odsto mladih Hrvata smatra da genocidna NDH nije bila fašistička tvorevina a 75 posto njih smatra da je upotreba ustaškog pozdrava „Za dom spremni“ vezano za Domovisnki rat opravdana. Manje od trećine mladih Hrvata smatra tzv. "Nezavisnu Državu Hrvatsku" fašističkom tvorevinom.

Istraživanje su sproveli Institut za društvena istraživanja Zagrebu zajedno sa Centrom za jugoistočne studije na Univerzitetu u Gracu i nevladinom organizacijom GONG na uzorku od 1.122 učenika/ica. Cilj istraživanja je bio dobiti uvid u nivo i strukturu političke pismenosti učenika. Gotovo identični rezultati su bili prilikom sličnog istraživanja 2015. godine koje je sprovedno na uzorku od 1.146 maturanata.

Šta Srbija radi po pitanju zaštite Srba u Hrvatskoj? Koliko zaista može da pomogne?

Srbija treba da nastavi da u još većem obimu finansijski pomaže srpske organizacije i udruženja, da se aktivno zalaže za poštovanje međunarodnih konvencija vezano za upotrebu srpskog jezika i pisma u oblasti obrazovanja i informisanja, rešavanje otvorenih pitanja kao što su nestala lica, imovina pravnih i fizičkih lica odnosno prognanih Srba i drugih oštećenih građana

Ali, u Skupštini Srbije krajem novembra nije usvojen Predlog rezolucije o osudi genocida nad Srbima u tzv. "Nezavisnoj Državi Hrvatskoj". Kako je to moguće?

Ja sam bio jedan od 13 narodnih poslanika koji je 25. novembra u Skupštini glasao da se dnevni red sednice dopuni tačkom Predlog Deklaracije o genocidu Nezavisne Države Hrvatske nad Srbima, Jevrejima i Romima tokom Drugog svetskog rata. Pored toga, bio sam 16. decembra među 26 poslanika koji je ponovo glasao za dopunu dnevnog reda vezano za Predlog Deklaracije. Kao što je poznato,za dopunu dnevnog reda novom tačkom treba da glasa najmanje 126 poslanika od ukupno 250 poslanika.

Želim da podsetim javnost da sam pre više od četiri godine tj. 13. decembra 2021. godine predao u skupštinsku proceduru svoj pridlog Rezolucije o genocidu nad Srbima, Jevrejima i Romima u NDH (1941-1945). Nažalost, moj predlog Rezolucije nije došao na dnevni red neke od sednica Skupštine Srbije.

Takođe, pre više od četiri godine predao sam u skupštinsku proceduru svoj Priedlog zakona o osnivanju Memorijalnog centra genocida nad Srbima u NDH koji, takođe, nije došao na dnevni red. Prema mom mišljenju prostor Memorijalnog centra genocida nad Srbima u NDH trebao bi da bude veličine najmanje 6 hektara odnosno 60.000 m2 i trebao bi da ima šest posebnih jedinica (Muzej, Arhiv, Biblioteka, Institut, Škola za obrazovanje o genocidu i Uprava za spomen obeležja i stradale) i pet službi (za izdavačku delatnost, za međunarodnu saradnju, za opšte poslove, za informisanje i za informacione tehnologije).

Nikada neću odustati od zahteva da Skupština Srbije konačno usvoji Rezoluciju o genocidu nad Srbima, Jevrejima i Romima, da se osnuje Memorijalni centar genocida nad Srbima u tzv- "NDH" i da se 10. april odredi kao Dan sećanja na srpske žrtve genocida u NDH. U pitanju su tri ključna preduslova da Srbija započne borbu za međunarodno priznanje genocida nad srpskim narodom u NDH.

Kakve su mogućnosti povratka otete imovine prognanih Srba i drugih oštećenih građana?

Hrvatska 21 godinu otvoreno krši Aneks G Bečkog sporazuma o sukcesiji pod nazivom „Privatna stečena prava“. U pomenutom aneksu precizno stoji da svim građanima i pravnim licima moraju biti priznata, zaštićena i vraćena prava koju su imali na dan 31.12.1990. godine u jednoj od država naslednica bivše SFRJ, a svi ugovori sklopljeni pod pritiscima i pretnjama moraju biti proglašeni ništavnim. Po međunarodnom pravu i po Ustavu Hrvatske Sporazum o sukcesiji ima jaču pravu snagu od domaćih zakona jer je potvrđen u Saboru Hrvatske.

Sporazum o sukcesiji bivše SFRJ potpisale su tadašnja Savezna Republika Jugoslavija, Hrvatska, Slovenija, Makedonija i BiH pre 25 godina u Beču, 29. juna 2001. godine i sadrži sedam aneksa. Stupio je na snagu tri godine kasnije, juna 2004. godine posle potpisa i poslednje zemlje sukcesora, Hrvatske. Za prognane Srbe, druge oštećene građane i srpske firme najvažniji je Aneks G koji se tiče zaštite privatne imovine i stečenih prava.

Vlada Srbije u razgovorima sa Hrvatskom treba da insistira na sprovođenju Aneksa G. Pored toga, Vlada treba da se obrati Komitetu za ljudska prava Ujedinjenih nacija i drugim međunarodnim organizacijama sa zahevom da Hrvatska konačno počne da primjenjuje Aneks G Bečkog sporazumja o sukcesiji. Stotine hiljada projeranih Srba i drugih oštećenih građana, kao i stotine srpskih firmi i drugih institucija, ne mogu više od dve decenije da sudskim putem ostvare svoja imovinska i stečena prava u Hrvatskoj.

Trražili ste da Srbija pokrene pitanje procesuiranja zločina nad srpskim civilima u Vukovaru. Dokle se stiglo sa tom inicijativom? Zašto Srbija ćuti?

Hrvatske paravojne formacije su posle 3.maja 1991. godine okupirale Vukovar i likvidirale više od 200 srpskih civila do njegovog oslobođenja 18. novembra 1991. godine. Za pomenute masovne zločine nad srpskim civilima u Vukovaru do danas niko nije odgovarao. Takođe, hrvatska vlast u Vukovaru dugi niz godina odbija svaku pomisao da se podigne spomenik srpskim civilima koji su ubijeni u Vukovaru prie i za vrime rata.

Ponovo pozivam Tužilaštvo za ratne zločine u Beogradu da pokrene istragu i podigne optužnicu za masovne zločine nad srpskim civilima u Vukovaru. Pored toga, naše Tužilaštvo za ratne zločine ima zakonsku i civilizacijsku obavezu da pokrene istrage i podigne optužnice protiv hrvatskih, muslimanskih i albanskih paravojnih, vojnih i policijskih snaga koje su počinile masovne i monstruozne zločine nad srpskim civilima i ratnim zarobljenicima. Pomenuti sudski postupci bi demantovali brutalnu laž da su Srbi agresori i zločinci i da su Hrvati, muslimani i Albanci tobože vodili odbrambeni rat i bili samo žrtve tzv.velikosrpske agresije.

Ni u BiH za Srbe nije lako. Kako ocenjujete stanje srpske nacije u ovoj zemlji?

Malobrojni Srbi u Federaciji BiH su izloženi stalnim pritiscima, napadima i diskrimianciji iako su na papiru konstitutivan narod a Srbi koji su rodom i poreklom sa tog područja u velikoj većini ne mogu da ostvare svoja imovinska i druga prava. Srbi su u simboličnom broju zaposleni u državnom i javnom sektoru iako imaju pravo na proporcionalno zapošljavanje po popisu stanovništva iz 1991. godine. Takođe, Srba nema u zakonodavnoj i izvršnoj vlasti na nivou većine kantona. Na primer, u Vladi Kantona Sarajevo, koja ima 13 članova, trebalo bi da bude trećina Srba. S druge strane, imamo primere zloupotrebe kada se Hrvati i Bošnjaci izjašnjavaju kao Srbi i onda postaju ministri u ime srpskog naroda.

Preostalim Srbima se uništava i oduzima imovina, skrnave se groblja i pravoslavni hramovi, a postoje primeri kada su im ugroženi životi. U većini opština u Federaciji BiH Srbi doživljavaju pretnje, koje od verbalnih prelaze u fizičke napade. Imamo napade na srpske povratnike i na srpsku decu koja nose ćirilične dresove. Za navedena nedela niko nikada nije odgovarao.

U dosta sela Srbi povratnici nemaju struje, vode, prodavnica, mobilne mreže, ambulanti... Putevi su srpskim selima su u veoma lošom stanju ili su gotovo uništeni a ništa se ne čini na njihovoj obnovi. Mnoge porušene kuće u srpskim selima nisu obnovljene. Postoje brojni primeri zloupotreba prilikom procesa uspostave novih zemljišnjih knjiga odnosno otimanje srpske zemlje. Tome doprinosi činjenica da nadležne službe ne šalju pisane pozive Srbima koji su vlasnici zemlje nego pozive objave u dva dnevna lista, dok je u Republici Srpskoj svaki Hrvat ili Bošnjak dobio pisani poziv da se javi u vezi sa svojom imovinom.

Srbija treba da preduzme konkretne mere i aktivnosti da pomogne malobrojnim Srbima u Federaciji BiH vezano za obnovu putne infrastrukture i kuća, rešavanje pitanja struje i vode, poboljšanje zdravstvene zaštite, obezbeđivanje školovanja srpske dece na srpskom jeziku, pomoć srpskim povratnicima u oblasti poljoprivrede, stočarstva i zanatstva i otvaranju malih pogona

Kakva je situacija za Srbe u ostalim zemljama bivše SFRJ i zemljama regiona (Mađarska, Rumunija, Albanija? Ima li ponovnog pokušaja asimilacije? Koliko Srbija zaista može da pomogne i kako to činiti?

Srpski narod u Crnoj Gori suočen je s brojnim problemima – od ugroženog jezika i kulture do prietnje asimilacijom. Srpski jezik se ne priznaje u obrazovnom sistemu.

Uprkos tome što je najzastupljeniji jer se njime služi više od 43 odsto građana, nije službeni jezik u Crnoj Gori. U Crnoj Gori više od 30 godina živi najmanje 30.000 prognanih Srba sa područja bivše Jugoslavije koji još uvek nisu stekli pravo na državljanstvo Crne Gore iako su stekli porodice, kupili nekretnine i odlučili da stalno žive u Crnoj Gori. Pored toga, u Srbiji živi značajan broj Srba i drugih građana koji su rodom i poreklom iz Crne Gore.

Oni su zainteresovani da imaju dvojno državljanstvo tj. da pored državljanstva Srbije imaju i državljanstvo Crne Gore. U pitanju su emotivni i racionalni razlozi jer u Crnoj Gori su grobovi njihovih predaka, njihovi koreni i tu je njihova imovina. Radi se u dugogodišnjoj diskriminaciji Srba koji su rođeni u Crnoj Gori, a koji su nestankom bivše države Jugoslavije, postali državljani Republike Srbije, čime su automatski izgubili pravo na državljanstvo svoje matične države.

Srbi u Makedoniji se nalaze u izuzetno lošem položaju. Ključni problem je asimilacija. Nažalost, veliki broj Srba je u prethodnih nekoliko decenija asimilovan i njihov broj se konstantno smanjuje. To najbolje potvđuju rezultati sa dva poslednja popisa stanovništva. Broj Srba je 2002. godine iznosio 35.939, odnosno 1,78 odsto a 2021. godine iznosi 23.847, odnosno, 1.3 odsto od ukupnog broja stanovništva. Dakle, broj Srba se za dve decenije smanjio za oko 12.000. Među razlozima smanjenja broja Srba su nedostatak Srpskog kulturnog centra kao centralne institucije, nepostojanje dovoljno kvalitetnog i stručnog nastavnog kadra koji bi bio posvećen radu i prenošenju znanja učenicima, nedostatak udžbenika na srpskom jeziku i drugih nastavnih sredstava i kršenje prava na slobodu veroispovesti.

Srbi su u Sloveniju u većem broju došli oko 1520. godine odnosno na područje Bele Krajine. Iako u Sloveniji žive više od pet vjekova, Srbi još uvek nisu dobili status nacionalne manjine. U Sloveniji trenutno taj status imaju samo pripadnici mađarske i italijanske nacionalne manjine kojih prema popisu iz 2002. godine ima nešto manje od 9.000. Istii popis pokazao je da Srba u Sloveniji ima 40.000. Međutim, prema procenama srpskih udruženja Srba u Sloveniji živi preko 100.000. Mada su najbrojnija manjinska grupa Srbi imaju samo status etničke zajednice na koju se ne primenjuje Okvirna konvencija Saveta Evrope za zaštitu nacionalnih manjina. Zbog toga bi tema statusa Srba u Sloveniji trebalo da bude prisutna tokom sastanaka i razgovora sa predstavnicima slovenačke vlasti.

Srbi u Albaniji su dobili status nacionalne manjine tek 2017. godine. Njihov ukupan broj na popisu stanovništva 2011. godine, kada nisu imali manjinski status, iznosio je svega 155. Međutim, prema procenama Udruženja srpsko-crnogorske zajednice "Morača-Rozafa", koja okuplja i Bošnjake koji sebe smatraju Srbima muslimanske veroispovesti, srpsko--crnogorska zajednica u Albaniji broji oko 30.000 Srba Srbija još nema bilateralni sporazum o zaštiti nacionalnih manjina sa Albanijom, na osnovu kojeg bi se formirala međuvladina komisija za manjine. Nažalost, srpski jezik nije priznat kao tradicionalni manjinski jezik. Zbog toga, nema nastave na srpskom jeziku ni u jednoj javnoj školi, niti medija na srpskom jeziku koji bi bili finansirani od strane države.

Srbi imaju najpovoljniji status u Rumuniji i Mađarskoj. Srbija sa obe države ima potpisane bilateralne sporazume o zaštiti manjina, i na toj osnovi formirane su međuvladine mešovite komisije za manjine. Srbi u Rumuniji imaju jedno garantovano mesto u parlamentu, a u Mađarskoj zastupnika, portparola bez prava glasa, ali sa pravom iznošenja mišljenja o manjinskim pitanjima. Obe države finansiru krovne organizacije srpske manjine. Takođe, postoji obrazovanje na srpskom jeziku i podržavaju se aktivnosti srpske zajednice u oblasti kulture. Nažalost, u obe ove države Srba je sve manje iz popisa u popis. U Rumuniji ih ima oko 18.000, dok je u Mađarskoj taj broj oko 10.000.

Svakog 10. aprila Srbija treba da zastane i oda počast žrtvama NDH

Uporno predlažete da se 10. april proglasi Danom sećanja na genocid nad Srbima u NDH. Kako bi ga trebalo obeležiti?

Glavni razlog je činjenica da je osnivanjem NDH 10. aprila 1941. godine započela realizacija dugo pripremanog Plana istrebljenja i uništenja srpskog naroda s ciljem stvaranja etnički čiste tzv. "velike Hrvatske" bez Srba.
Svakog 10. aprila čitava Srbija bi trebalo da zastane na dvie minute. Na zvuk sirena i crkvenih zvona građani bi dvominutnim ćutanjem na ulicama, radnim mestima i na drugim lokacijama, kao i učenici u školama, odali počast srpskim žrtvama genocida u NDH. U osnovnim i srednjim školama na taj dan bi se organizovao poseban čas, kao i komemorativna akademija, a radio TV stanice bi emitovale programe na temu genocida. Na ovaj način Izrael svake godine obeležava Dan sećanja na žrtve Holokausta.

Nepoverenje između matice i dijaspore

Koliko je danas jaka srpska dijaspora i šta ona čini za Srbiju? Koliko je dijaspori sada zaista stalo do otadžbine?

Srpska dijaspora predstavlja ogroman ekonomski, socijalni, patriotski, obrazovni i kulturni kapital koji je neiskorišćen i zapostavljen. Brojne činjenice pokazuju da je srpska dijaspora značajan faktor u inostranstvu, posebno u nauci, kulturi, biznisu, medicini ali i u drugim oblastima društvenog života. U Srbiju godišnje putem novčanih doznaka stiže više od tri milijarde evra iz dijaspore, tako da doznake čine 15 odsto bruto društvenog proizvoda. Nažalost, između matice i dijaspore dominira u velikoj meri odnos nerazumevanja jer je u prethodnim decenijama izgubljeno poverenje zbog neispunjenih obećanja i drugih razloga. Pitanje nepoverenja je složeno i ne može se razrešavati preko noći. Ono zahtva puno napora, dobre volje i strpljenja.

Aktiviranje raznovrsnih resusrsa dijaspore jedan je od ključnih preduslova društvenog i ekonomskog razvoja Srbije. Srbija treba da uspostavi sistem da dijaspora, pored patriotskih osjećanja, ima snažan ekonomski interes da ulaže u Srbiju. Jedan od načina da se povrati međusobno pojerenje jeste da matica pokrene stalni dijalog sa dijasporom, kao i da se u kreiranje politike prema dijaspori uključe vodeći predstavnici dijaspore. Naše duboko uverenje jeste da dijaspora u velikoj meri može doprineti da Srbija postane jaka i snažna država koja će na efikasan način da štiti svoje vitalne državne i nacionalne interese. Jedna od važnih aktivnosti države treba da bude izrada što potpunijeg popisa dijaspore, kao i popis visokoobrazovanih lica, naučne zajednice, umetnika, poslovnih ljudi, medija, udruženja, klubova...

Kurir.rs/Petar Pašić