SKELE PONOVO NA MITROVAČKOJ GIMNAZIJI: Zgradu je pre skoro 100 godina gradila porodica koja je ostavila veliki trag u gradu
Skele su ponovo na zgradi Mitrovačke gimnazije. Na jednom od prepoznatljivih zdanja Sremske Mitrovice u toku su građevinski radovi, a tokom ove godine najavljena je rekonstrukcija krova i fasade.
Današnja obnova vraća priču gotovo čitav vek unazad – do porodice Voler, koja je gradila Gimnaziju, ali i brojne druge objekte u gradu.
Nova zgrada Gimnazije građena je od 1928. do 1930. godine, prema projektu poznatog arhitekte Momira Korunovića, dok je izvođenje građevinskih radova povereno preduzeću „Ivan Voler“.
Gimnazija je, međutim, samo deo graditeljskog nasleđa ove porodice.
Ivan i njegov sin Ruda Voler gradili su građanske kuće, industrijske objekte i infrastrukturu, dok se uz ime Ivana Volera vezuje i izgradnja mitrovačke Sinagoge početkom 20. veka.
Neke od tih građevina i danas postoje i koriste se, neke su promenile namenu, a nekih više nema.
Iz Nemačke u Mitrovicu
Priča o Volerovima u Sremskoj Mitrovici počinje 1900. godine, kada se Ivan Voler iz Nemačke doselio u grad i ovde zasnovao porodicu.
Imao je diplomu „ispitanog građevinskog i tesarskog majstora“, a svega nekoliko godina nakon dolaska počeo je da ostavlja trag u arhitekturi tadašnje Mitrovice.
Oko 1903. godine, na placu preko puta katoličke crkve, podigao je sopstvenu porodičnu kuću.
Bila je to jedna od reprezentativnijih građanskih kuća tog vremena, sa bogatom dekorativnom plastikom i elementima neorenesanse i neobaroka.
Kuća nije služila samo kao porodični dom. Prema podacima, tokom Ivanovog radnog veka u njoj je bilo i sedište njegovog građevinskog preduzeća.
Objekat je preživeo ratove i velike promene grada, menjao je vlasnike i namenu, ali je sačuvan i restauriran.
Ivan Voler bio je izvođač radova i na sinagogi
Samo nekoliko godina nakon njegovog dolaska u grad, ime Ivana Volera pojavljuje se uz još jedno značajno zdanje stare Mitrovice.
Nova mitrovačka Sinagoga završena je 1904. godine, a izvođač građevinskih radova bio je Ivan Voler. Projekat je izradio arhitekta iz Budimpešte čije ime nije sačuvano u dostupnim izvorima.
Sinagoga je osvećena 25. oktobra 1904. godine i bila je jedno od najznačajnijih zdanja jevrejske zajednice u gradu.
Za razliku od Gimnazije, nije preživela ratne godine.
Tokom Drugog svetskog rata Sinagoga je opljačkana i rušena, a građevinski materijal je raznošen. Danas ovog zdanja više nema.
Tako se uz istog graditelja vezuju dve sasvim različite slike mitrovačke istorije – Sinagoga koja je nestala i Gimnazija koja gotovo vek kasnije i dalje služi svojoj prvobitnoj nameni.
Ivanov sin Ruda krenuo je očevim putem i završio građevinsku školu u Zagrebu.
Otac i sin radili su kroz građevinsko preduzeće „Ivan Voler“, koje je po obimu poslova postalo jedno od značajnih građevinskih preduzeća tadašnje Mitrovice.
U zavisnosti od poslova, firma je povremeno zapošljavala i do 100 zidara, tesara i pomoćnih radnika.
Ivan se bavio organizacijom posla i nabavkom građevinskog materijala, dok je Ruda radio na gradilištima, operativi i nadzoru izvođenja.
Sačuvane poslovne knjige pokazuju koliko je širok bio njihov posao.
U knjizi „Rekapitulacije 1922–1925“ zabeležena je gradnja kuća porodica Kuzminac, Štajner i Žunter.
Preduzeće je izvodilo radove i na objektima Mitrovačke papirole i sušare, kao i na Borotinoj fabrici nameštaja iz 1925. godine. Objekat nekadašnje fabrike kasnije je promenio namenu i jedno vreme je tu bio hotel „Wood“, a zatim i poliklinika.
Volerovi su učestvovali i u gradnji mosta na Čikasu.
Gimnazija je bila njihov najveći posao
Vrhunac poslovanja preduzeća stigao je krajem dvadesetih godina.
Od 1928. do 1930. godine građena je nova zgrada Mitrovačke gimnazije prema projektu Momira Korunovića, a građevinske radove izvodilo je preduzeće „Ivan Voler“.
Za tadašnji grad bio je to veliki građevinski poduhvat.
Ivan je organizovao posao i nabavku materijala, dok je Ruda bio neposredno uključen u radove i nadzor gradilišta.
Gimnazija je postala najpoznatiji posao porodice Voler.
Gotovo sto godina kasnije, kroz njene učionice i dalje svakodnevno prolaze učenici, a objekat je u međuvremenu dobio status zaštićenog kulturnog dobra.
Imali i fabriku
Poslovanje porodice nije se završavalo građevinarstvom.
Nakon likvidacije Čerihove „Tvornice tanina“ 1930. godine, Ivan Voler i dr Gligorije Giga Aranicki osnovali su fabriku za preradu drveta „Sirmia, tvornica šperploča i furnira“.
U godinama velike svetske ekonomske krize fabrika je zapošljavala i do 125 radnika.
Godine 1937. promenila je vlasnika i ime u „Mitrovčanka“, dok je sedište preseljeno u Beograd.
Pred rat je Ivan građevinsko preduzeće preneo na sina Rudu, a sam se sve više posvećivao obradi zemlje.
Posle rata ostali bez velikog dela imovine
Drugi svetski rat i posleratni period doneli su potpuno drugačije okolnosti za porodicu Voler.
Nacionalizovan je veliki deo njihove imovine, uključujući građevinsko preduzeće i veliku spratnu zgradu preko puta porodične kuće, u kojoj se kasnije nalazio Poljoprivredni institut.
Porodična kuća koju je Ivan podigao početkom 20. veka ostala je u vlasništvu porodice.
Ruda se nakon gubitka preduzeća zaposlio u „Srem projektu“, dok je kuća tokom narednih decenija menjala stanare i vlasnike.
Preduzeća „Ivan Voler“ odavno nema.
Njihove zgrade su ostale.
Nova obnova gimnazije
Zgrada Mitrovačke gimnazije tokom gotovo jednog veka postojanja više puta je održavana, sanirana i obnavljana.
I tokom poslednje decenije ulagano je u objekat. Gimnaziji je 2017. godine odobreno 1,1 milion dinara za izradu tehničke dokumentacije za rekonstrukciju zgrade i pretvaranje tavana u koristan prostor, a narednih godina izvođeni su radovi na pojedinim delovima objekta, uključujući suteren, podove i toalete.
Ove godine najavljena je nova velika obnova.
Za rekonstrukciju krova i fasade Gimnazije opredeljen je ukupno 21 milion dinara. Od toga je 8,5 miliona obezbedila Pokrajinska vlada, dok ostatak finansira Grad Sremska Mitrovica.
Prema ranijoj najavi, radovi bi trebalo da obuhvate krov i fasadu na sve četiri strane objekta.
Ali sadašnja slika zgrade daje zanimljiv nastavak priči započetoj pre gotovo jednog veka.
Gimnazija čija je gradnja počela 1928. prošla je kroz decenije korišćenja, popravki i različitih intervencija, ali nije promenila svoju osnovnu namenu.
Generacije učenika i profesora su se smenjivale, zgrada se popravljala i prilagođavala vremenu, a školski hodnici nastavili su da žive.
Možda je upravo to najtrajniji potpis graditelja – ne da zgrada nikada ne mora da se popravi, već da gotovo sto godina kasnije i dalje postoji, obnavlja se i služi gradu.
Kurir.rs
