Njih 5 su vladale svetom: Sve je počelo sa sultnijom Hurem, igrale se sa sultanima i krojile sudbinu carstva, a Kosem je ovo prva uspela

Osmansko carstvo bilo je jedna od najmoćnijih svetskih imperija, koja se prostirala na tri kontinenta i postojala preko 600 godina. Državom je sve vreme vladala osmanska dinastija, čiji je osnivač bio Osman Gazi u 13. veku. Kao islamska država u kojoj je vladao šerijat i izuzetno patrijarhalno društvo, muškarci su držali ključne poluge vlasti i imali dominantan položaj u svim sferama društva. Međutim, u 16. veku se to menja, kada nastaje tzv. sultanat žena.

Pojedini autori smatraju da je početak perioda "sultanata žena" najavila sultanija Ajše Hafsa, majka Sulejmana Veličanstvenog. Ona je upravljala haremom u palati i bila jedna od najuticajnijih i najmoćnijih ljudi u carstvu. Ajše Hafsa je prva majka sultanija u dinastiji koja je nosila titulu valide sultan i imala je veliki uticaj na svog sina Sulejmana.

Hurem je nakon smrti Ajše Hafse preuzela upravljanje haremom u palati. Posle Hurem, značajnu ulogu preuzela je njena ćerka, sultanija Mihrimah. Njena pozicija bila je jedinstvena jer je politički uticaj prenet direktno sa majke na ćerku, što se razlikovalo od uobičajene prakse u kojoj je moć prelazila sa svekrve na snaju. Time je Mihrimah ostala upamćena kao jedina princeza iz osmanske dinastije koja je imala tako važnu ulogu u okviru "sultanata žena".

Pogledajte u galeriji kako u serijama "Sulejman Veličanstveni" i "Sultanija Kosem" izgledaju predstavnice "sultanata žena":

Posle njih, veliki uticaj na dvorsku i državnu politiku imale su sultanije Nurbanu, Safije, Kosem i Turhan Hatidže, s kojom se "sultanat žena" završava, dok neki istoričari smatraju da je ovaj period velikog uticaja žena potrajao i za vreme njene naslednice, sultanije Emetulah Rabije Gulnuš, koja je preminula 1715. godine.

Posebno mesto među navedenim sultanijama zauzimaju Kosem i Turhan Hatidže, koje su bile i formalni regenti Osmanskog carstva. Kao starateljke svojih maloletnih sinova sultana, one su neposredno upravljale državom i predstavljaju jedine žene iz perioda "sultanata žena" koje su zvanično imale državnu vlast u svojim rukama, a Kosem je to prva uspela.

Supruge i majke osmanskih sultana su u ovom periodu za sobom ostavile mnoge velike projekte od javnog značaja, najčešće u obliku džamija, škola, bolnica, česama, mostova i drugih spomenika. Ovi objekti ostavili su snažne i dugotrajne simbole moći žena osmanske dinastije. Njihove zadužbine nisu bile samo verski i dobrotvorni objekti, već i važni politički instrumenti kroz koje su pokazivale svoj uticaj, bogatstvo i ulogu u upravljanju carstvom.

Srpkinje u "sultanatu žena"

Dve Srpkinje bile su majke sultanije za vreme "sultanata žena": sultanija Handan i sultanija Saliha Dilašub. Obe su dočekale da njihovi sinovi sednu na presto i postale majke sultanije, a iako su danas u popularnoj kulturi gotovo nepoznate, u istoriji su ostavile traga.

Handan je bila majka sultana Ahmeda I isvekrva čuvene sultanije Kosem. Rođena je u Bosni kao pravoslavna Srpkinja 1567. godine, i kao mnoge hrišćanke sa Balkana toga vremena, oteta je i kao robinja prodata u Carigradu. Služila je u domaćinstvu sultanije Gevherhan, ćerke sultana Selima i sultanije Nurbanu. Tokom ceremonije sunećenja šesnaestogodišnjeg princa Mehmeda, u junu 1582. godine, Handan je darovana princu i zajedno sa njim otišla u Manisu. Dobili su šestoro dece - tri ćerke i tri sina, od kojih je Ahmed došao na presto. 

Pogledajte u galeriji fotografije Tulin Ozen u ulozi sultnije Handan:

Kada je Mehmed postao sultan 1595. godine, njegov harem je prešao u palatu Topkapi, gde je Handan dobila titulu "baš haseki" (glavna haseki, odnosno najuticajnija i najpovlašćenija žena sultana), jer je imala tri sina od kojih je najstariji Selim bio prestolonaslednik.

Dolaskom Ahmeda 1603. godine na presto posle očeve smrti, Handan postaje majka sultanija. Od tog trenutka, pa sve do svoje smrti,  bila je drugo najmoćnije ime carstva. Postala je glavni mentor i savetnik svom sinu i težils je smanjenju uticaja sultanije Safije.

Sultanija Handan je neočekivano preminula 12. novembra 1605. godine u Topkapi palati u Istanbulu, kada je imala 38 godina. Sahranjena je kraj supruga Mehmeda III u kompleksu Aje Sofije. Tuga njenog sina Ahmeda bila je toliko velika da je sedam dana posle sahrane svoje majke, uprkos lošem vremenu, napustio prestonicu i otišao u na neko vreme u Bursu.

Katarina je druga pripadnica "sultanata žena" koja je bila Srpkinja. Rodila se na Kosovu i Metohiji 1626. godine. Kada je imala 14 godina, poklonjena je sultanu Ibrahimu I, koji je bio najmlađi sin sultana Ahmeda I i sultanije Kosem. Ubrzo je postala Ibrahimova ljubimica, a prelaskom u islam dobila je ime Saliha Dilašub. Godine 1641. godine rodila je ćerku Safije, a 1642. sina Sulejmana, budućeg sultana. U narednih nekoliko godina rodila je još dve ćerke.

Nakon što je sultan Ibrahim svrgnut sa prestola i pogubljen, na vlast je došao njegov šestogodišnji sin Mehmed IV, kojeg je dobio sa Turhan Hatidže. Saliha je poslata u Stari dvor, poznat kao Palata suza, gde su posle smrti sultana živele njegove žene i konkubine. Ibrahimovi sinovi su zatvoreni u “kafeze”, a Mehmed IV je ostao na vlasti sve do 1687. godine kada je svrgnut sa prestola na koji je postavljen njegov polubrat, sin Salihe Dilašub i sultana Ibrahima I, sultan Sulejman II.

Kada je Sulejman seo na presto, Saliha Dilašub postala je valide sultan (majka sultanija) i vratila se u Topkapi palatu. Međutim, nije dočekala da duže vreme provede na položaju majke sultanije. Razbolela se i preminula 4. decembra 1689. godine. Sahranjena je u mauzoleju Sulejmana Veličanstvenog u džamiji Sulejmanija u Istanbulu. Njen sin Sulejman II umro je godinu i po dana posle svoje majke i sahranjen je pored nje.

Bonus video: