REKE SU POPUT SOKA OD POMORANDŽE! Zastrašujući satelitski snimci sa Aljaske, vodeni tokovi postali narandžasti, šta se dešava? (FOTO/VIDEO)
- Reke u planinskom lancu Bruks na Aljasci od 2018. menjaju boju u narandžastu, a naučnici to povezuju sa topljenjem permafrosta i oslobađanjem metala
- Analize su pokazale povišene koncentracije gvožđa, cinka i drugih metala, a na reci Salmon zabeležen je skok i do 70 puta iznad uobičajenog nivoa
- Istraživači upozoravaju na posledice po ribe, kvalitet vode i arktičke ekosisteme, dok se sličan fenomen širi i na druga područja sa trajno zamrznutim tlom
Nešto menja boju pojedinih reka na Aljasci. Vodotokovi koji su godinama bili čisti i plavi sada postaju narandžasti - fenomen koji su naučnici počeli da beleže još 2018. godine.
Pojava je najizraženija u planinskom lancu Bruks, izuzetno izolovanom području u kojem nema obližnjih rudarskih aktivnosti koje bi mogle da objasne promenu boje vode.
Studija objavljena u naučnom časopisu AGU Advances pokazuje da je najverovatnije objašnjenje povezano sa topljenjem arktičkog permafrosta, odnosno večno zamrznutog tla.
"Reke poput soka od pomorandže"
Prva zapažanja bila su toliko neobična da su istraživači morali da putuju do izuzetno izolovanih lokacija, do nekih do kojih je bilo moguće doći samo helikopterom. Kako se istraživanje širilo, pronalazili su sve više reka i potoka karakteristično narandžaste boje.
Džon O'Donel, ekolog američke Službe nacionalnih parkova, opisao je pojedina mesta kao područja u kojima voda izgleda "skoro kao sok od pomorandže".
Ovakav prizor podseća na kiselu drenažu koja se najčešće sreće u rudarskim područjima. Međutim, u slučaju planinskog lanca Bruks nema rudarskih postrojenja koja bi mogla da budu izvor ove pojave.
Topljenje permafrosta oslobađa metale
Tim ekološke hemičarke Tejlor Evinger, u saradnji sa laboratorijom Breta Pulena sa Univerziteta Kalifornije u Dejvisu, analizirao je uzorke prikupljene od 2022. do 2024. godine u šest slivova planinskog lanca Bruks.
Objašnjenje koje naučnici predlažu direktno je povezano sa zagrevanjem tla.
Kako se trajno zamrznuto tlo topi, voda prodire u slojeve koji su hiljadama godina ostajali zamrznuti. Tamo dolazi u kontakt sa zarobljenim mineralima koji, kada oksidišu, mogu da oslobode u vodu gvožđe, aluminijum, mangan, cink, nikl, kadmijum i retke zemlje. Rezultat je promena hemijskog sastava reka i njihova karakteristična narandžasta boja.
Koncentracija metala i do 70 puta veća
Rezultati analiza pokazuju koliko dramatično reka može da promeni stanje čak i kada nema direktne ljudske ili rudarske aktivnosti. Neki uzorci bili su kiseliji i sadržali su koncentracije metala čak veće od onih zabeleženih u pojedinim rudarskim otpadnim vodama.
Posebno zabrinjava slučaj reke Salmon, gde je u jednom od zabeleženih izliva koncentracija metala porasla i do 70 puta u odnosu na uobičajene nivoe. Tragovi ovog fenomena mogli su da se detektuju čak oko 97 kilometara nizvodno od mesta nastanka.
2019. godina izgleda kao prekretnica
Istraživači su jedno od najznačajnijih oslobađanja metala povezali sa 2019. godinom, kada je na Aljasci zabeleženo najtoplije leto u istoriji merenja.
Usledila je zima sa izuzetno velikom količinom snega. Nagomilani sneg može da deluje kao izolacioni sloj i spreči ponovno zamrzavanje tla istim intenzitetom.
- Verujemo da je voda zbog otapanja prodrla dublje u tlo, stupila u kontakt sa tim mineralima i da su se svi ovi slivovi aktivirali otprilike u isto vreme - objasnila je Evinger.
Nakon tog perioda zabeležen je značajan porast nivoa sulfata i cinka, čije su se koncentracije narednih godina postepeno smanjivale.
Fenomen se širi Arktikom
Naučnici procenjuju da pojava nije ograničena samo na nekoliko reka u planinskom lancu Bruks. Od 2018. godine zabeležene su hiljade izlivanja u područjima Severne Amerike sa permafrostom, dok je više od 200 reka i potoka pogođeno kiselom drenažom stena.
Bret Poulen upozorio je da ovaj proces nije bio predviđen u dosadašnjim procenama načina na koji će se Arktik menjati sa porastom temperatura.
Slične karakteristike već su uočene u rekama severnog i arktičkog dela Kanade, kao i u drugim oblastima sa trajno zamrznutim tlom.
Zabrinutost zbog riba, ekosistema i lokalnog stanovništva
Veliko pitanje sada su dugoročne ekološke i društvene posledice promena u hemijskom sastavu reka. Istraživači su uočili gubitak vegetacije u blizini pojedinih kiselih reka, kao i smanjenje broja riba i drugih vodenih organizama.
Razvoj situacije izaziva posebnu zabrinutost jer mnoge ruralne i udaljene zajednice na Arktiku zavise od ovih reka za ishranu.
U planinskom lancu Bruks, međutim, za sada nisu zabeležena masovna uginuća ribe niti problemi sa vodom za piće koji bi izazvali neposrednu štetu po stanovništvo, navodi Evinger.
Ipak, naučnici upozoravaju da promena hemijskog sastava reka predstavlja još jedan zabrinjavajući znak posledica klimatskih promena na Arktiku.
