Najnovije vesti

OSAM VEKOVA SAMOSTALNOSTI SPC (2): Žiča i Studenica
Foto: Shutterstock

Feljton kurira: Temelji srpske crkve i države

OSAM VEKOVA SAMOSTALNOSTI SPC (2): Žiča i Studenica

Društvo

Prvo naše književno delo nastalo je u Studenici, a prviepiskopi samostalne srpske crkve rukopoloženi su u Žiči

Posle podignutih hramova Svetog Nikole i Presvete Bogorodice kod Kuršumlije i Đurđevih stupova kod Rasa, veliki župan Stefan Nemanja kao svoju najveću i najznačajniju zadužbinu podigao je od 1183. do 1196. godine manastir Studenicu u dolini Studenice, leve pritoke Ibra, nedaleko od mesta Ušća.

Nakon završenog većeg dela izgradnje, Stefan Nemanja se odrekao prestola u korist sina Stefana Nemanjića (kasnije Prvovenčanog) i zamonašio se pod imenom Simeon. Dve godine je kao monah proveo u Studenici, a potom se uputio na Svetu Goru, gde je sa najmlađim sinom Savom podigao Hilandar. Posle Simeonove smrti, njegovo telo je Sava vratio u Studenicu i tu ga sahranio.

Gradnju Studenice završio je Stefan Nemanjić, a Sava je kao arhimandrit upravljao Studenicom od 1208. do 1215. godine. Ona je u tom periodu postala crkveni centar Srbije, a Sava je tu napisao Studenički tipik (pravilnik monaškog življenja u manastiru), koji predstavlja i prvo samostalno književno delo napisano na srpskom jeziku.

foto: Marina Lopičić

Manastir je imao više crkava u dvorištu ovalnog oblika, koje je bilo opkoljeno odbrambenim zidom. Očuvane su tri crkve, a od ostalih građevina ostali su samo temelji ili su potpuno iščezle. Najznačajnija je Nemanjina ili Bogorodičina crkva, sagrađena posle 1183. Po predanju, Nemanja je, izgubivši bitku u sukobu sa vizantijskom vojskom cara Manojla II Komnina, 1172. godine, odveden kao zarobljenik u Carigrad. Tu je i zatočen u manastiru Bogorodice Dobrotvorke. Moleći joj se za izbavljenje, Nemanja se zavetovao da će joj, ako ga izbavi iz zatočeništva, podići najlepši manastir. Po izbavljenju, Nemanja je taj zavet ispunio.

Iz doba kralja Milutina je Kraljeva crkva, a najskromnija je Crkva Svetog Nikole.

Od prvobitnih konaka, koji su bili oko manastirskog dvorišta, očuvani su samo ostaci stare trpezarije, koja je imala uzan trem od mermera. Ostali konaci su relativno nove građevine.

Od Nemanjića su u Bogorodičinoj crkvi, pored Nemanje, sahranjeni i njegovi sinovi, kralj Stefan Prvovenčani i Vukan, kao i Vukanov sin Đorđe i unuk kralj Radoslav.

Sve stare freske u Bogorodičinoj crkvi datiraju iz 1208/9. godine, a među njima je najimpozantnija potresna slika Hristovog raspeća, koja zauzima središnji deo zapadnog zida. Manastir Studenica upisan je u listu svetske kulturne baštine i pod zaštitom je Uneska.

Manastir Žiču sagradili su Nemanjini sinovi, veliki župan Stefan Nemanjić i starešina Studenice Sava, docniji svetac. Zidanje je počelo 1206. i trajalo je do Savinog odlaska u Hilandar, 1217. godine, a radovi su ubrzani posle 1219, kada je, zahvaljujući Svetom Savi, dobijena samostalnost srpske crkve i Žiča postala sedište Srpske arhiepiskopije.

Već naredne, 1220. godine, u Žiči je prvi poglavar srpske crkve, arhiepiskop Sava, rukopoložio osmoricu srpskih episkopa i tako postavio temelje opstanka crkve, koja traje do danas. A 1221. godine krunisao je svog brata Stefana za prvog srpskog kralja, koji se od tada naziva Prvovenčanim.

Pošto je podignuta s nedvosmislenom namerom da bude sedište Arhiepiskopije, gde će se krunisati kraljevi i postavljati arhiepiskopi srpske crkve, za njenu gradnju određeno je mesto podjednako udaljeno od vizantijskog Carigrada i latinskog Rima.

Velelepna i velika Žiča stradala je već krajem XIII veka. Tatari su je u svom pohodu opustošili i spalili, a sedište Arhiepiskopije preseljeno je u Peć.

Opustošenu Žiču obnavljali su arhiepiskop Jevstatije II (1292-1309) i kralj Milutin, a posle sloma srpske države, sredinom XVI veka, monasi su napustili Žiču tražeći spas od Turaka u krajevima preko Save.

Od tada su činjeni napori da se obnovi, ali sa promenljivim uspehom. Tako postoji zapis iz 1805. godine u kojem se Žiča svrstava u „zapustele manastire“. Žiča je obnovljena tek 1854. godine, kada je postala sedište Eparhije žičke.

Velika manastirska crkva pripada tzv. raškoj graditeljskoj školi i bila je uzor za građenje mnogih potonjih crkava i manastira u kasnijim vekovima. Zbog razaranja koja su punih sedam i po vekova pratila njenu istoriju sačuvano je vrlo malo fresaka iz vremena njenog nastanka.

Crkva kraljeva SEDAM VRATA

U manastiru Žiča za dvesta godina krunisano je sedam kraljeva iz dinastije Nemanjića. Kad su braća, sinovi Stefana Nemanje, prinčevi Stefan Prvovenčani i Sveti Sava 1219. godine završili zidanje ove svetinje, odlučili su da to bude mesto krunisanja srpskih vladara. Prilikom svakog krunisanja otvarana su nova vrata kroz koja je samo budući kralj prolazio (nakon čega su zazidana) i upravo zbog ovoga Žiča nosi i naziv Sedmovrata.

(Kurir.rs  / Foto: Marina Lopičić ,Shutterstock)

RAZMENA SADRŽAJA

Inicijalizacija u toku...