Nobelova nagrada za književnost za 2026. godinu dodeljuje se kanadskoj autorki En Karson, „za njen smeo i inovativan opus koji je, u razigranom dijalogu sa klasičnom tradicijom, stvorio nove forme za savremenu književnost”.
Nagradu dodeljuje Švedska akademija, a njen novčani iznos je 12 miliona švedskih kruna (1,2 miliona dolara).
Ko je En Karson
Dela kanadske pesnikinje i esejistkinje Karson često spajaju stihove, prozu, dijalog i prevod u jedinstvenu mešavinu koja prkosi žanrovskim podelama.
Poznata je po svojim prevodima klasične grčke književnosti, koja snažno utiče na njen rad – od operskih libreta do književne kritike i romana u stihovima, poput dela „Autobiografija crvenog” (Autobiography of Red) iz 1998. godine.
Njen stil se ogleda u delu „Norma Džin Bejker od Troje” (Norma Jeane Baker of Troy) iz 2019. godine, performansu koji kombinuje priču o Heleni Trojanskoj iz Euripidove drame „Helena” sa pričom o Merilin Monro.
Karson se kao dobitnica ove nagrade, koja često izaziva podeljena mišljenja među ljubiteljima književnosti, svrstava uz velikane kao što su Aleksandar Solženjicin, Alis Manro i Ernest Hemingvej.
Proglašenjem ovogodišnjeg laureata, zvanično je stavljena tačka na iscrpan, višemesečni proces selekcije koji Švedska akademija tradicionalno i strogo čuva od očiju javnosti. Podsetimo, ovo najviše globalno književno priznanje je prethodne godine otišlo u ruke maestralnom mađarskom piscu Laslu Krasnahorkaiju.
Za razliku od nekih prethodnih godina, književni krugovi i svetske kladionice ovog puta do samog kraja nisu imale izrazitog favorita. Ipak, prema analizama portala Liberti hab, najveće šanse za osvajanje prestižnog priznanja davane su kineskoj avangardnoj književnici Džan Sjue (73). Njen specifičan literarni izraz posebno se ističe u delima kao što su "Proboj", "Poslednji ljubavnik", "Granica" i "Ljubav u novom milenijumu" (roman koji se 2019. godine našao u širem izboru za uglednu Bukerovu nagradu).
Odmah uz nju, u samom vrhu prognoza, po običaju se našao japanski velikan i "večiti favorit" Haruki Murakami (77), kao i osamdesetsedmogodišnji australijski prozaista Džerald Marnejn.
Među prvih deset imena koja su se najviše spominjala pred samu dodelu, našla su se i planetarno popularna pera poput Kanađanke Margaret Atvud, američkog klasika Tomasa Pinčona i kontroverznog Francuza Mišela Uelbeka. Takođe, visoko su se kotirali i dobitnica Pulicerove nagrade, meksička autorka Kristina Rivera Garza, proslavljeni španski pisac Enrike Vila-Matas, portugalska književnica Lidija Horke, te čuvena ruska autorka Ljudmila Ulicka.
Kako zapravo izgleda put do Nobela?
Telo koje je zaduženo za ovu istorijsku odluku, Švedska akademija, broji tačno 18 istaknutih članova - elitnih predstavnika iz sveta književnosti, akademske zajednice i intelektualnog života uopšte.
Sam proces nominacija počinje punih godinu dana pre dodele. U septembru prethodne godine, Nobelov komitet šalje poverljive obrasce na stotine adresa, biranim pojedincima i organizacijama širom sveta koji poseduju ekskluzivno pravo da predlože kandidate.
– Početni spisak kandidata na godišnjem nivou neretko obuhvati i do 200 imena – pojašnjava Žizel Sapiro, renomirana saradnica francuskog Nacionalnog centra za naučna istraživanja.
Od te stotine predloga, krug se drastično sužava na svega pet imena. Tokom letnjih meseci, članovi Akademije posvećuju se iščitavanju opusa finalista i detaljnim unutrašnjim raspravama. Početkom oktobra, konačna odluka se zvanično iznosi pred javnost. Zanimljivo je i to da Akademija ključne kriterijume i detalje debata kojima se rukovodi pri izboru ljubomorno čuva u strogoj tajnosti, što svakoj dodeli daje dodatnu dozu misterije i prestiža.
Video: Red ispred SKC gde je Nobelovac Peter Handke potpisivao knjige