Ko je En Karson, dobitnica Nobelove nagrade? Dva puta je odustajala od studija, a danas je jedna od najcenjenijih autora na svetu
Ime kanadske pesnikinje, esejistkinje i prevoditeljke En Karson već decenijama izaziva duboko poštovanje u književnim i akademskim krugovima, a odlukom Švedske akademije njeno stvaralaštvo krunisano je najvišim globalnim priznanjem,Nobelovom nagradom za književnost za 2026. godinu.
Rođena u Torontu 21. juna 1950. godine, Karlson je još kao srednjoškolka zakoračila u svet helenske kulture. Zahvaljujući profesoru latinskog jezika, naučila je starogrčki, što je sudbinski usmerilo njenu karijeru i uspostavilo neraskidivu sponu između klasične starine i modernog pjesničkog izraza.
Neukrotivi akademski put i strast prema antici
Njen obrazovni put bio je nekonvencionalan. Studirala je na Koledžu Sent Majkl pri Univerzitetu u Torontu, odakle je u dva navrata odustajala, da bi se iznova vraćala i na koncu stekla diplomu osnovnih studija 1974, magisterijum 1975, a potom i doktorat 1981. godine. Svoje znanje iz oblasti grčke metrike dodatno je usavršavala na prestižnom Univerzitetu Sent Endruz u Škotskoj.
Kao cenjeni profesor i helenista, predavala je klasične jezike i književnost na vodećim svetskim univerzitetima, uključujući Prinston, Emori, Mičigen, Berkli, kao i Univerzitet Makgil, gde je rukovodila postdiplomskim studijama. Danas ova autorka živi i stvara u nesvakidašnjem okruženju Islanda.
Književni proboj i ključna dela
Nakon što je 1987. godine skrenula pažnju međunarodne javnosti poetskim ostvarenjem "Vrste vode" (Kinds of Water), En Karlson je izgradila fascinantan opus u kome se granice između poezije, eseja i fikcije neprestano brišu.
Među njenim najzapaženijim delima izdvajaju se:
- "Autobiografija crvenog" (Autobiography of Red, 1998) – roman u stihu koji se smatra jednim od remek-dela savremene poezije.
- "Lepota muža: Fiktivni esej u 29 tanga" (The Beauty of the Husband, 2001) – delo nagrađeno prestižnom nagradom T. S. Eliot.
- "Pogrešna Norma" (Wrong Norma, 2024) – zbirka koja joj je donela Nacionalnu nagradu kritičara i finale Nacionalne književne nagrade u SAD.
- Pored navedenih, nezaobilazni su i naslovi "Float" (2016), "Red Doc" (2013), kao i naučno-kritička studija "Eros gorkoslatki" (Eros the Bittersweet, 1986).
Kao vrhunski prevodilac, približila je savremenom čitaocu bisere antičke dramske i lirske baštine, dajući novi život delima poput Sofoklove "Elektre", Eshilove "Orestije", kao i sačuvanim fragmentima pesnikinje Safo u zbirci "Ako ne, zima".
Video: Peter Handke dočekan u Andrićgradu