Ovaj Turčin izveo je prvi uspešan let sa jednog kontinenta na drugi: Iz palate ga posmatrali sultan Murat i sultanija Kosem, evo kako je sve izgledalo
Istanbul je grad u kojem se na svakom koraku prepliću istorija, legende i tragovi različitih civilizacija, koje su tokom vekova oblikovale njegov izgled. Među brojnim spomenicima koji svedoče o bogatoj prošlosti nekadašnjeg Carigrada, posebno mesto zauzimaju srednjovekovne kule i zidine, podignute radi odbrane grada i njegovih trgovačkih četvrti.
Jedna od njih, koja je vremenom prerasla u jedan od najpoznatijih simbola Istanbula, jeste Galata kula, čija istorija obuhvata vizantijski, đenovljanski i osmanski period, ali i legende koje su joj donele posebno mesto u kolektivnom sećanju stanovnika grada. Galata je često prikazivana u popularnim turskim serijama, među kojima je i serija "Sultanija Kosem", u kojoj je ova građevina imala bitnu ulogu.
Pogledajte u galeriji fotografije Galata kule:
Istorija Galata kule
Galata kula je srednjovekovna đenovljanska kula smeštena u istanbulskoj opštini Bejoglu. Izgrađena je kao osmatračnica na najvišoj tački danas uglavnom srušenih zidina Galate, a danas predstavlja muzej i izložbeni prostor, kao i jedan od prepoznatljivih simbola Istanbula, sa kojeg se pruža pogled nad gradom i celokupnom okolinom.
Car Istočnog rimskog carstva (kasnije poznato kao Vizantija) Justinian I podigao je kulu 528. godine kao Veliki Bastion. Ta prvobitna građevina uništena je tokom Četvrtog krstaškog pohoda i pljačke Carigrada 1204. godine. Na tom mestu će kasnije nastati Galata kula.
Godine 1267. u carigradskoj četvrti Galata osnovana je trgovačka kolonija Republike Đenove. Naselje je bilo opasano zidinama, a u njemu su Đenovljani podigli 1348. godine Galatu na najvišoj tački naselja, tokom širenja kolonije. Tada je nosila naziv Hristova kula, izgrađena je u romaničkom stilu i služila je kao osmatračnica i deo odbrambenog sistema gradskih zidina. Sa visinom od 66,9 metara, vekovima je bila najviša građevina u gradu.
Pogled na Istanbul sa Galata kule:
Nakon osmanskog osvajanja Carigrada 1453. godine, đenovljanska kolonija je ukinuta, a veći deo zidina naselja kasnije je srušen, u periodu širenja grada ka severu, na područja današnjih četvrti Bejoglu i Bešiktaš. Ipak, manji delovi đenovljanskih zidina u Galati sačuvani su do danas.
Tokom osmanskog perioda kula je imala različite namene - korišćena je kao stražarnica, zatvor, pa čak i osmatračnica za požare, koji su nekada bili veliki problem u drvenim delovima Istanbula. Nakon više zemljotresa i požara, nekoliko puta je obnavljana.
Osmanski putopisac Evlija Čelebi je pisao da su tokom 16. veka Galata i druge kule na zidinama naselja korišćene kao sklonište i tamnica za hrišćanske ratne zarobljenike, koji su radili u brodogradilištima u Kasimpaši. U svom putopisu iz 17. veka, Evlija navodi da je kula u njegovo vreme korišćena kao skladište brodske opreme za potrebe brodogradilišta.
Legenda koja je opstala do danas
Za Galata kulu vezana je i jedna od najpoznatijih istanbulskih legendi. Prema predanju koje je zapisao Evlija Čelebi, naučnik i avanturista Hezarfen Ahmed Čelebi, poleteo je sa vrha kule oko 1632. godine pomoću krila koje je sam napravio, iskoristio povoljne južne vetrove i uspešno preleteo Bosfor, sletevši na trg Dogandžilar u Uskudaru, na azijsku stranu grada. Ovaj let se često navodi kao prvi uspešni interkontinentalni let u istoriji čovečanstva (prelazak iz Evrope u Aziju). Pre nego što se odvažio na glavni podvig, Hezarfen je mesecima proučavao let ptica i tokove vetra i izveo nekoliko probnih letova iznad brda Okmejdani.
Iako istoričari raspravljaju o tome koliko je priča istinita, savremena naučna i istorijska zajednica uglavnom smatra da je priča o Hezarfenu ili legenda ili snažno ulepšana istorijska epizoda, dok manjina istraživača ostavlja mogućnost da je zasnovana na nekom stvarnom eksperimentu ili performansu iz tog perioda.
Pogledajte u galeriji prikaz prvog leta sa Galata kule:
U svojim zapisima Evlija Čelebi ovako opisuje podvig Hezarfena Ahmeda Čelebija, koji se dogodio između 1630. i 1632. godine:
"Najpre je vežbao leteći osam ili devet puta iznad propovedaonice u Okmejdanu, koristeći orlovska krila i snagu vetra. Zatim je, dok je sultan Murat IV posmatrao iz palate Sinan-paše na Sarajburnu, poleteo sa samog vrha Galata kule i, uz pomoć jugozapadnog vetra, sleteo na trg Dogandžilari u Uskudaru.
Sultan Murat, sin sultanije Kosem, ga je potom nagradio vrećom zlatnika uz reči: "Ovaj čovek je neobičan; sposoban je da učini šta god poželi. Nije dobro imati takve ljude u svojoj blizini." Uprkos nagradi, Ahmed je ubrzo prognan u Alžir, gde je ostao do svoje smrti.
Pogledajte u galeriji članove Osmanske dinastije kako posmatraju let sa Galata kule u seriji "Sultanija Kosem":
Scena letenja , na azijsku stranu prikazana je u seriji "Kosem sultanija". Dok je Hezarfen leteo, članovi dinastije, među kojima je bila i Kosem, posmatrali su ga sa Topkapi palate, gledajući ceo događaj dvogledima. Hezarfenov let posmatrao je i narod sa ulica. Za mnoge stanovnike tadašnjeg Carigrada, prizor čoveka koji leti iznad Bosfora bio je podjednako zadivljujuć koliko i uznemirujuć. Smatrali su ga sanjarem, pa čak i ludim, i retko ko je verovao da će uspeti u svom naumu. Ono što je predstavljalo izuzetan tehnički i ljudski podvig kod dela ljudi izazvalo je strah i nepoverenje, što je česta sudbina inovacija koje pomeraju granice poznatog, kako u 17. veku, tako i danas.
Bonus video: