Dejan Šoškić: "Milankovićev kalendar SPC nažalost nije prihvatila" Objašnjenje zašto naša crkva nikada nije primenila najsavršeniji proračun srpskog naučnika

Profesor Ekonomskog fakulteta u Beogradu Dejan Šoškić i kandidat pobedničke Studentske liste izjavio je u jednom podkastu da žali što Srpska pravoslavna crkva (SPC) nije prihvatila reformisani julijanski (Milankovićev) kalendar i na taj način ispravila istorijski propust iz 1923. godine. 

Šoškić je ocenio da bi to predstavljalo "hod u duhu vremena" i omogućilo ekumensko jedinstvo u datumima proslavljanja glavnih hrišćanskih praznika sa Rimokatoličkom i drugim hrišćanskim crkvama, naglasivši da je reč o naučno tačnom rešenju i legitimnoj potrebi u kojoj nema ničeg lošeg.

Ko nije prihvatio Milankovićev kalendar

Milankovićev kalendar 1923. godine i kasnije nisu prihvatile Ruska, Srpska, Jerusalimska i Gruzijska crkva, kao ni monaštvo na Svetoj Gori.

Kako je nastala razlika između kalendara?

Potrebno je odmah na početku razjasniti jedno netačno, a vrlo rašireno shvatanje, da pravoslavci i katolici slave Božić i druge velike hrišćanske praznike na različite datume.

Sve hrišćanske crkve su se saglasile da se Božić proslavlja 25. decembra. Dakle, Božić u celom svetu slavi se istog datuma, a zbog korišćenja različitih kalendara, ovaj veliki praznik ne slavi se istog dana.

Božić je praznik kojim proslavljamo dan rođenja Isusa Hrista. Srpska pravoslavna crkva, Ruska, Koptska i Gruzijska, kao i sve one crkve koje su pod jurisdikcijom pomenutih, Božić slave po Julijanskom kalendaru i on "pada" 7. januara. Ostale pravoslavne crkve uglavnom Božić slave 25. decembra.

Po starom Julijanskom kalendaru, 25. decembar zapravo je 7. januar. Dakle, Božić svi slavimo istog datuma, ali zbog različitih kalendara "pada" na različite dane.

Јuliјanski kalendar јe uveo Јuliјe Cezar 45. godine pre nove ere i koristio se u celoј Evropi do 16. veka, kada su države počele da prelaze na Gregoriјanski kalendar. Na Prvom vaseljenskom saboru u Nikeјi 325. godine hrišćanska crkva јe prihvatila Јuliјanski kalendar za svoј zvaničan kalendar.

Ova razlika nastala je 1582. godine kada je, u vreme pape Grgura XIII, izvršena kalendarska reforma. Primećeno je da postoji razlika između lunarnog i solarnog kalendara, papa Grgur XIII je okupio naučnike da ustanove tu razliku i utvrdili su da ona iznosi 10 dana. Tako je nastao Gregorijanski kalendar.

Rimljani su znali da godina traje 6 sati duže od 365 dana, ali su do tada koristili kalendar bez prestupnih godina. Zbog viška se nakupilo 67 dana razlike, koje je astronom Sosigenije dodao u 46. godinu pre nove ere, pa je ta godina trajala trajala 445 dana, a potom uveo da se svake četvrte godine na februar dodaje još jedan dan, kako ne bi nastajala razlika. Ova reforma nazvana je Julijanska po caru Juliju Cezaru, pa je tako nazvan i novi kalendar. Datumi prolećne ravnodnevice bili su usklađeni sa Sunčevim kretanjem. Posle ove bilo je još nekoliko ispravki rimskog kalendara, a od cara Konstantina se koristi i podela na dane u nedelji.

Kako se astronomija dalje razvijala, izračunato je da Sunčeva godina ne traje 365 dana i 6 sati, nego 365 dana, 5 sati, 48 minuta i 46 sekundi (to jest, 11 minuta i 14 sekundi kraće). Zato se od vremena Julija Cezara do 1582. godine nakupilo deset dana razlike. Papa Grgur XIII je odlučio da izmeni dotadašnji Julijanski kalendar.

Reformu je izvršio jezuitski matematičar Kristofer Klavijus, koji je 1582. godinu skratio za deset dana, a umesto da svaka četvrta godina bude prestupna, uveo je da se godine pre početka novog veka (1700, 1800, 1900) preskaču kao prestupne tri puta, a da svaka četiristota godina i dalje bude prestupna.

Zbog toga se sa vekovima razlika između Julijanskog i Gregorijanskog kalendara povećala na 13 dana. Većina praznika koje obeležavaju obe crkve danas se zbog toga praznuju u razmaku od 13 dana jedan od drugog. Međutim, deset dana koji su papskom odlukom izbačeni iz 1582. godine ostali su jedini datumi koji se nikad nisu dogodili.

Prema ovome, 7. januar prema Julijanskom je zapravo 25. decembar prema Gregorijanskom kalendaru, dok je 13. januar kad se slavi doček pravoslavne Nove godine zapravo 31. decembar prema Gregorijanskom kalendaru. Datumi su kod svih isti, ali dani kada ti datumi "padaju" su različiti zbog različitih kalendara.

Milankovićev kalendar

Milutin Milanković, profesor nebeske mehanike na Beogradskom univerzitetu, je na novom kalendaru počeo da radi 1923. godine, kada je bio pozvan u Ministarstvo vera, gde mu je ministar Ljubomir Jovanović predočio inicijativu za promenu kalendara, poteklu od vaseljenskog patrijarha Meletija IV.

Trebalo je da Milanković, kao delegat uz mitropolita crnogorsko-primorskog Gavrila Dožića, potonjeg patrijarha srpskog, učestvuje na Svepravoslavnom kongresu 30. maja 1923. u Carigradu i tamo izloži predlog reforme koji je odobrio Sinod Srpske pravoslavne crkve. Reforma koju je predložio, a na kojoj je temeljno radio, u Carigradu je jednoglasno usvojena, a on je po povratku u Beograd primio zahvalnicu patrijarha Meletija. Dakle, nije reč o prelasku na Gregorijanski, već o novoj verziji Julijanskog kalendara, prema kojoj bi svi pravoslavni hrišćani slavili Božić 25. decembra.

Većina pravoslavnih crkava koje više ne koriste Julijanski kalendar, nisu prihvatile Gregorijanski kalendar, već revidirani Julijanski kalendar, po predlogu srpskog naučnika. Razlika između Julijanskog i Gregorijanskog kalendara danas je 13 dana, i raste. Ukoliko Srpska pravoslavna crkva nastavi da vreme računa po starom Julijanskom, Božić će 2100. godine biti 8. januara.

Smatra se da je Milankovićev kalendar najsavršeniji proračun ikada napravljen, ali u Srbiji u praksi nikada nije zaživeo. Revidirani, Milankovićev Julijanski kalendar kasni tek nešto više od 2 sekunde na godišnjem nivou, a prihvatile su ga Rumunska, Bugarska, Kiparska i Grčka pravoslavna crkva, kao i Carigradska i Aleksandrijska patrijaršija. Najprecizniji Milankovićev kalendar je trenutno na istom datumu kao Gregorijanski od kojeg će odstupiti tek 2800. godine.

Zbog straha od crkvenog raskola, političkih tenzija i praktičnih promena u bogoslužbenom životu, naša nikada nije sprovela Milankovićev kalendar u praksi. Milanković je zabeležio da je Arhijerejski sabor Srpske pravoslavne crkve septembra 1923. u Sremskim Karlovcima u principu usvojio novi kalendar, ali je sprovođenje odloženo za vreme "kada reformisani kalendar prihvate i primene i sve ostale pravoslavne crkve". 

"Naša crkva zaista ima jedan saboran pristup odlučivanju u pravoslavnoj crkvi i oduvek je insistirala na konsenzusu svih, na saglasju svih crkava po nekom pitanju. Budući da nije postojala ta saglasnost na kongresu iz 1923. godine onda je naša crkva ostala pri tome da ako ne postoji saglasnost svi ostanemo na starom", istakao je dr Zoran Devrnja.

U Kraljevini SHS, Gregorijanski kalendar zvanično je prihvaćen Zakonom o izjednačavanju starog i novog kalendara od 10. januara 1919. godine. Ovim zakonom određeno je da u celoj državi na dan 15. januara 1919. godine po "starom" - Julijanskom kalendaru prestaje da važi stari kalendar i da se danom 28. januara 1919. godine, uvodi računanje vremena po "novom" kalendaru. 

Bonus video: