NACISTIMA UTERAO STRAH U KOSTI, A DOŽIVEO TEŠKU SUDBINU Zbog njega su padali Hitlerovi avioni, a sa suprugom je skončao na tragičan način
- Ser Traford Li-Malori bio je jedan od najistaknutijih komandanata RAF-a u Drugom svetskom ratu, poznat po vođenju 12. grupe u Bitki za Britaniju i taktici 'veliko krilo'
- Kao komandant savezničkih vazdušnih snaga pripremao je invaziju na Normandiju, ali je često ulazio u sukobe sa kolegama zbog svojih taktičkih stavova
Ser Traford Li-Malori bio je jedan od najistaknutijih komandanata britanskog Kraljevskog ratnog vazduhoplovstva (RAF) tokom Drugog svetskog rata. Proslavio se komandovanjem 12. grupom tokom Bitke za Britaniju, a kasnije je predvodio savezničke vazdušne snage u pripremi i izvođenju invazije na Normandiju.
Rođen je 11. jula 1892. godine u Moberliju, u grofoviji Češir, u svešteničkoj porodici. Njegov otac Herbert bio je anglikanski sveštenik, dok je majka Ani bila aktivna u lokalnoj zajednici. Studirao je istoriju na Univerzitetu u Kembridžu, ali ga je izbijanje Prvog svetskog rata odvelo u vojnu službu.
Važio je za ambicioznog i temperamentnog oficira, poznatog po agresivnom taktičkom pristupu i čestim sukobima sa kolegama. Njegova vojna karijera bila je obeležena velikim uspesima, ali i brojnim kontroverzama.
Od rovova Prvog svetskog rata do vazdušnih borbi
Li-Malori je odrastao u Češiru, a školovao se u Haileberiju. Vojsci se pridružio 1914. godine, kada je stupio u teritorijalne jedinice britanske armije. Ubrzo je poslat na Zapadni front, gde je 1915. ranjen kod Ipra.
Posle oporavka, 1916. godine prešao je u Kraljevski leteći korpus (Royal Flying Corps), preteču RAF-a. Učestvovao je u izviđačkim misijama, komandovao Osmom eskadrilom i stekao reputaciju sposobnog pilota.
Pripisuje mu se oko osam oborenih neprijateljskih aviona, zbog čega se ubraja među vazdušne asove Prvog svetskog rata. Tokom službe posebno je isticao značaj saradnje avijacije i kopnenih jedinica, što će kasnije postati jedno od glavnih načela njegovog komandovanja.
Uspon u RAF-u i taktika velikog krila
Posle završetka rata ostao je u RAF-u, a službovao je u Iraku i na Bliskom istoku. Godine 1925. oženio se Doris Sojer, sa kojom je dobio sina i ćerku.
Tokom dvadesetih i tridesetih godina prošao je kroz niz komandnih i štabnih funkcija. Pohađao je Imperijalni koledž za odbranu i predavao na Štabnom koledžu RAF-a.
Prekretnica u njegovoj karijeri dogodila se 1937. ili 1938. godine, kada je preuzeo komandu nad 12. grupom lovačke avijacije, zaduženom za odbranu centralnih i severnih delova Engleske.
Li-Malori je postao jedan od najglasnijih zagovornika taktike poznate kao "veliko krilo" (Big Wing). Ona je podrazumevala okupljanje velikog broja lovačkih aviona u formaciju koja bi zajednički presretala nemačke bombardere.
Bitka za Britaniju i sukob sa kolegama
Tokom Bitke za Britaniju 1940. godine, Li-Malori je komandovao 12. grupom iz baze Daksford. Taktika velikog krila pokazala je određene rezultate, naročito tokom vazdušnih borbi 15. septembra 1940. godine, ali je istovremeno bila izložena kritikama.
Glavni problem bio je vreme potrebno za okupljanje velikog broja aviona, zbog čega formacija često nije mogla da reaguje dovoljno brzo na nemačke napade.
Zbog taktičkih razlika Li-Malori je ušao u oštar sukob sa Kitom Parkom, komandantom 11. grupe, kao i sa tadašnjim šefom Lovačke komande RAF-a Hjuom Daudingom. Smatrao je da su njihovi pristupi previše defanzivni i da ne koriste dovoljno mogućnosti za masovne napade na nemačku avijaciju.
Posle reorganizacije komande krajem 1940. godine, Park i Dauding su smenjeni. Li-Malori je 1942. postao komandant Lovačke komande, uz značajnu političku podršku unutar RAF-a.
Predvodio savezničke avione tokom invazije na Normandiju
U avgustu 1943. godine imenovan je za komandanta Savezničkih ekspedicionih vazdušnih snaga (AEAF), zaduženih za koordinaciju britanske i američke avijacije tokom pripreme i sprovođenja operacije "Overlord", odnosno iskrcavanja u Normandiji.
Pod njegovom komandom sprovedena je kampanja napada na nemačku avijaciju i ključnu saobraćajnu infrastrukturu. Cilj je bio slabljenje Luftvafea i sprečavanje nemačkih snaga da efikasno dopremaju pojačanja i opremu. Saveznici su tako tokom 1944. godine stekli gotovo potpunu vazdušnu nadmoć nad zapadnom Evropom.
Ipak, ni na ovoj funkciji nije izbegao sukobe. Posebno se razilazio u mišljenju sa američkim generalima, među kojima je bio i Luis Brereton, oko načina upotrebe vazdušno-desantnih jedinica.
Bio je izrazito skeptičan prema planu operacije "Market Garden", upozoravajući da bi padobranci mogli da pretrpe prevelike gubitke. Operacija je ipak sprovedena u septembru 1944. godine, ali nije ostvarila sve postavljene ciljeve.
Poginuo u avionskoj nesreći u francuskim Alpima
U novembru 1944. godine Li-Malori je imenovan za komandanta savezničkih vazdušnih snaga u jugoistočnoj Aziji. Međutim, nikada nije stigao na novu dužnost.
Avion "Avro Jork", kojim je putovao prema Cejlonu, srušio se 14. novembra 1944. godine u francuskim Alpima, u blizini Grenobla. Nesreća se dogodila tokom loših vremenskih uslova, a poginulo je svih deset osoba koje su se nalazile u letelici, uključujući Li-Malorija i njegovu suprugu Doris.
Olupina aviona pronađena je 1945. godine. Li-Malori je sahranjen u selu Le Rivije d'Api, a posthumno je unapređen u čin vazdušnog maršala.
Ostao je upamćen kao jedan od najuticajnijih, ali i najkontroverznijih komandanata britanskog ratnog vazduhoplovstva u Drugom svetskom ratu.
(Kurir.rs/index.hr)
