"ŠALJE SE PORUKA SRPSKOM NARODU KOJI ŽIVI U HRVATSKOJ" Napad na Srpsku pravoslavnu crkvu u Zagrebu otvorio ozbiljna pitanja
Pravoslavna crkva Preobraženja Gospodnjeg na Cvetnom trgu u Zagrebu u Hrvatskoj bila je meta vandala. Napad se dogodio oko tri sata ujutru između srede i četvrtka, kada je razbijen vitraž star oko sto godina, dok su stolice iz obližnjeg kafića donete u crkveno dvorište i razbacane oko ulaza i same crkve. U javnosti se uz sam incident ukazuje i na širi kontekst, odnosno na, kako se ocenjuje, dugogodišnje podsticanje netrpeljivosti i mržnje prema Srbima i pravoslavlju.
Posebno se ističe i da su pojedini hrvatski mediji, koji se često i detaljno bave dešavanjima u Srbiji, ovaj događaj u Zagrebu uglavnom ignorisali ili ga tek usputno preneli, bez značajnijeg prostora u izveštavanju.
Gosti emisije "Usijanje" na Kurir televiziji razgovarali su o ovoj temi: profesor Predrag Marković, istoričar, profesor Ilija Kajtez, sociolog i profesor Milan Petričković sa Fakulteta političkih nauka.
Kontinuitet napada i odnos prema Srbima u Hrvatskoj
Preko video-linka u emisiju se uključio Savo Štrbac, predsednik Centra "Veritas“, koji je komentarisao da li ga ovakav vandalizam iznenađuje i da li ga vidi kao deo šireg obrasca napada na Srbe u Hrvatskoj:
- Nisam iznenađen, pratim ta zbivanja u Hrvatskoj, odnos prema Srbima i prema pravoslavnoj crkvi. Na godišnjem nivou dešava se oko 500 napada na Srbe i njihovu imovinu, a to je tek deo realnih napada koji se registruju, prijave policiji i stignu do medija. Dakle, iznenađen nisam, i voleo bih da je ovo pojedinačan incident, ali nije. Ovo je kontinuitet koji ima svoje amplitude još od početka devedesetih. Od jula prošle godine amplituda je počela da raste nakon održavanja Tompsonovog koncerta, gde je veliki broj ljudi nosio ustaške oznake, a te oznake nose jasne poruke Srbima.
Crkva kao simbol i poruka upućena Srbima
Milan Petričković govorio je o tome kako treba posmatrati napad na pravoslavnu crkvu u centru Zagreba, ističući da on prevazilazi napad na sam objekat.
- Ono što je karakteristično jeste da se time šalje poruka Srbima koji žive na teritoriji Hrvatske, ali i srpskom narodu gde god da živi, jer je to deo kolektivnog identiteta kroz svetosavlje, pravoslavlje i Srpsku pravoslavnu crkvu. Nimalo nije slučajno što je upravo to uzeto kao meta - kaže Petričković i dodaje:
- Ono što se zbiva na teritoriji Srbije itekako je povezano sa spoljnim faktorima. Svakako da Hrvatska ima značajnu ulogu, ako vidimo gde su pojedini mladi ljudi koji su se predstavljali kao studenti, a pokušavali da ruše državni poredak, našli utočište.
Relativizacija napada i politički kontinuitet
Kajtez ocenjuje da će Hrvatska nastojati da ovaj incident predstavi kao izolovan i slučajan čin, bez dubljeg društveno-istorijskog konteksta odnosa između Srba i Hrvata, uz očekivanje da će takvo tumačenje biti prihvaćeno i u okviru evropskih institucija i javnosti. On smatra da se ovakvi događaji često svedu na pojedinačne incidente, čime se izbegava šira rasprava o uzrocima i kontinuitetu problema.
- Šta očekujete kada hrvatska politika ima jednu konstantu koja se ne menja, a to je antisrpstvo, prema Srbima u Hrvatskoj i prema Srbima uopšte. Taj sukob u bivšoj Jugoslaviji između takozvanog hrvatskog i srpskog pitanja je konstanta. Šta onda očekivati, kakvu reakciju, ako znamo istorijske činjenice o NDH i sve što je usledilo posle? Iz takvog vrtloga zločina i zla, kako očekivati politiku mira i suživota srpskog naroda i njegovog identiteta? Ne možemo!
Odgovornost države i međunarodni standardi
Predrag Marković izneo je svoj stav o uzrocima i kontekstu napada na srpsku pravoslavnu crkvu:
- Hrvatska verovatno ima više napada na srpske kulturne i verske objekte nego cela Evropa na sinagoge, pri čemu je antisemitizam u porastu, posebno nakon rata u Gazi. To je zapanjujući broj od preko 500 i to je odgovornost države. Ako se u Evropi verski objekti čuvaju, onda bi i srpske crkve u Hrvatskoj morale da imaju zaštitu danju i noću, ali očigledno da to nije slučaj. Druga stvar koja je zapanjujuća jeste da je demokratska Hrvatska bila uspešnija u progonu Srba nego NDH, s tim da su oni danas uglavnom u Srbiji i Republici Srpskoj. Treća stvar je kršenje međunarodnih normi u vezi sa ovim pitanjem – dok su Austrija i Španija zabranile ustaške simbole, Hrvatska i dalje ostaje specifičan slučaj.
Status pokliča i poruke koje šalje društvu
Poklič „Za dom spremni“ formalno je zabranjen u Hrvatskoj, ali se ne tretira kao krivično delo u okviru Krivičnog zakonika, već kao prekršaj protiv javnog reda i mira. Prema oceni Milana Petričkovića, upravo takav pravni okvir predstavlja problem, jer, kako smatra, daje određenu vrstu ohrabrenja radikalnim grupama u društvu.
On ističe da se istorijski kontekst ne sme zanemariti, podsećajući na događaje iz perioda „Oluje“, za koje navodi da nisu bili isključivo rezultat unutrašnjih snaga, već da su imali i značajnu spoljašnju podršku, i dodaje da nema poverenja u nepristrasnost pojedinih zapadnoevropskih aktera kada je reč o ovim pitanjima.
Zabranjeno preuzimanje dela ili čitavog teksta i/ili foto/videa, bez navođenja i linkovanja izvora i autora, a u skladu sa odredbama WMG uslova korišćenja i Zakonom o javnom informisanju i medijima.
Kurir.rs
