10 puta je srušena kuća u kojoj je rođen Vuk Karadžić: Dva predmeta pronađena u ognjištu preživela su sve
- Rodna kuća Vuka Karadžića u Tršiću rušena je i obnavljana deset puta, a meštani su je ponovo podigli 1933. godine.
- U obnovljenoj spomen-kući čuvaju se verige i vatralj pronađeni u ognjištu, kao jedini originalni predmeti porodice Karadžić.
Rodna kuća Vuka Stefanovića Karadžića u Tršiću, koju su Turci tokom burnih istorijskih vremena više puta spaljivali, danas predstavlja jedno od najznačajnijih mesta srpske kulturne baštine. Prema predanju, porodični dom velikog reformatora srpskog jezika rušen je i obnavljan čak deset puta, a nakon poslednjeg razaranja decenijama je stajao napušten.
Ipak, meštani nisu dozvolili da uspomena na Vukovo ognjište nestane, pa su 1933. godine, gotovo vek nakon poslednjeg rušenja, ponovo podigli kuću koju danas godišnje obiđe više od 50.000 posetilaca.
U malom selu kraj Loznice, nedaleko od rečice Žeravije, nekada se nalazilo skromno domaćinstvo porodice Karadžić. Upravo tu je 1787. godine rođen Vuk Stefanović Karadžić, čovek koji će decenijama kasnije postaviti temelje savremenog srpskog književnog jezika i ostaviti neizbrisiv trag u nacionalnoj istoriji.
Međutim, kuća u kojoj je proveo najranije detinjstvo nije uspela da odoli ratovima i nemirima koji su obeležili život stanovništva ovog kraja. Nakon što je poslednji put uništena, na njenom mestu ostalo je zgarište, a potom samo skromno obeležje koje je podsećalo da se tu nekada nalazilo porodično ognjište.
Nisu dozvolili da se preore kućni prag
Iako porodica Karadžić decenijama nije živela na starom imanju, stanovnici Tršića čuvali su uspomenu na njihov dom. Verovali su da mesto na kojem se nekada nalazila kuća ne treba preoravati, čak ni kada od građevine više ništa nije ostalo.
O tome kako je izgledalo Vukovo imanje pre obnove govorio je Miodrag Mišić iz Tršića, koji je objasnio koliko je stanovnicima ovog kraja bilo važno da sačuvaju uspomenu na znamenitog sunarodnika.
- Bio je veliki entuzijazam svih tih i meštana i svih tih Podrinjaca iz okoline da se to uradi, da se to obnovi, jer na mestu gde je bila Vukova kuća bio je samo drveni krst i ništa više. Bila je jedna njiva ovako obrasla kukuruzom, zatim je to mesto bilo malo i zapušteno, neobrađeno, jer se verovalo da se kućni prag ne sme preorati - ispričao je Mišić za RTS.
Upravo to verovanje doprinelo je da se mesto nekadašnjeg domaćinstva sačuva i kada više nije bilo gotovo nikakvih materijalnih tragova stare kuće.
Godine 1933. meštani Tršića, uz podršku uglednih ljudi tog vremena, odlučili su da obnove Vukovu rodnu kuću. Uložili su sopstveni rad i trud kako bi na mestu nekadašnjeg ognjišta ponovo nikla građevina koja će podsećati na život i poreklo velikog srpskog reformatora.
Kuća obnovljena prema sećanjima meštana
Pošto originalna građevina nije sačuvana, prilikom obnove korišćena su svedočenja starijih stanovnika i znanja o tradicionalnoj arhitekturi ovog kraja.
Vukova spomen-kuća podignuta je po uzoru na seoska domaćinstva kakva su tokom 19. veka postojala u Jadru. Posebna pažnja posvećena je izboru materijala i načinu gradnje, kako bi objekat što vernije prikazao uslove u kojima su nekada živele porodice ovog područja.
Pogledajte u galeriji fotografije unutrašnjosti Vukove spomen-kuće:
Etnolog Ana Čugurović iz Znamenitog mesta Tršić objasnila je da su stanovnici jadarskih sela prilikom podizanja domova koristili materijale iz neposrednog okruženja, dok se veština gradnje prenosila sa kolena na koleno.
- Tada su kuće građene potpuno u skladu sa prirodnim okruženjem, ljudi su pažljivo birali mesto za kuću, a materijale su nalazili takođe u svom prirodnom okruženju. Znanja o izgradnji kuće prenosila su se sa generacije na generaciju i tako usavršavala - objasnila je Čugurovićeva za RTS.
Zahvaljujući takvom pristupu, obnovljena kuća danas posetiocima pruža priliku da upoznaju izgled tradicionalnog srpskog seoskog doma i način života u vreme Vukovog detinjstva.
Dva predmeta preživela sva razaranja
Posebnu vrednost spomen-kuće predstavljaju dva predmeta koja su zaista pripadala porodici Karadžić i koja su pronađena tokom obnove 1933. godine.
Reč je o verigama, odnosno metalnom lancu koji se nekada koristio za kačenje posuda iznad ognjišta, i vatralju, metalnoj alatki kojom se raspirivala i održavala vatra.
Ovi predmeti otkriveni su upravo na mestu nekadašnjeg porodičnog ognjišta, a danas predstavljaju dragocenu vezu između obnovljenog doma i porodice koja je u njemu nekada živela.
Miroslav Terzić, kustos istoričar u Znamenitom mestu Tršić, istakao je koliko je bilo teško sačuvati bilo šta od originalnih stvari porodice Karadžić, imajući u vidu koliko je puta njihova kuća stradala.
- Pošto je kuća spaljivana više puta zaista je teško bilo sačuvati predmete koji su pripadali porodici, gotovo nemoguće. Međutim, ovde u kući postoje dva predmeta koja su zaista originalna i koja su pripadala porodici Karadžić - to su verige i jedan vatralj. Ta dva predmeta su pronađena baš u ognjištu u vreme kad je kuća obnavljana 1933. godine - objasnio je Terzić.
Lipa čuva uspomenu na Vukovo rođenje
Prilikom obnove spomen-kuće meštani su u dvorištu posadili i lipu, čime su želeli da sačuvaju još jedno predanje koje se generacijama prenosilo u Tršiću.
Prema priči koju su stanovnici sela čuvali, ispod lipe koja je nekada rasla na ovom imanju Vukov otac je pre 239 godina ispalio hitac iz kubure kako bi rodbini i komšijama objavio da je dobio sina.
Zbog toga je nova lipa posađena kao simbol sećanja na Vukovo rođenje, ali i na porodični život Karadžića.
Video: Koliko je srpski jezik ugrožen novim izrazima