Čuvar Aušvica iz Osijeka postao milioner: Decenijama posle rata živeo slobodno, kada je isplivala njegova jeziva priča pobegao u Hrvatsku
- Jakob Frank Dencinger, poreklom iz okoline Osijeka, tokom rata je služio kao SS stražar u Aušvicu i drugim logorima, ali nikada nije pravosnažno osuđen.
- Posle rata je u SAD izgradio uspešan biznis i stekao bogatstvo, dok mu je američko državljanstvo oduzeto 1989. zbog prikrivanja nacističke prošlosti.
- Vratio se u Osijek 1990. i tamo živeo do smrti 2016, a istraga o njegovoj ratnoj ulozi u Hrvatskoj nije stigla do suda.
Godinama je živeo kao uspešan američki biznismen, imao fabriku, luksuzne automobile i vredne nekretnine. Komšije i poslovni partneri poznavali su ga kao preduzetnika koji je ostvario američki san. Međutim, iza bogatstva Jakoba Franka Dencingera, čoveka poreklom iz okoline Osijeka, krila se prošlost koja će ga krajem osamdesetih godina naterati da napusti Sjedinjene Američke Države.
Dencinger je rođen 1924. godine na području današnje Hrvatske. Tokom Drugog svetskog rata, kao osamnaestogodišnjak, pristupio je nacističkim SS jedinicama, a kasnije je služio kao stražar u više koncentracionih logora, među kojima su bili Aušvic, Mauthauzen, Plašov i Buhenvald.
Prema dokumentima američkog Ministarstva pravde, bio je pripadnik SS jedinica koje su obezbeđivale koncentracione logore. Američke vlasti teretile su ga za učešće u progonu zatvorenika, ali za konkretne ratne zločine nikada nije pravosnažno osuđen.
Nakon završetka rata Dencinger je izvesno vreme proveo u Evropi, a 1956. godine sa porodicom se preselio u Sjedinjene Američke Države. Nastanio se u Ohaju, gde je započeo novi život i postepeno izgradio uspešnu poslovnu karijeru.
Bavio se proizvodnjom i preradom plastike, a njegova kompanija ostvarivala je značajne prihode. Osim fabrike, ulagao je u nekretnine i druge poslove. Prema istraživanju agencije Associated Press, krajem osamdesetih godina posedovao je luksuzne automobile, među kojima su bili kadilak i linkoln, kao i kuću pored jezera.
Američko državljanstvo dobio je 1972. godine, ali se upravo u dokumentaciji koju je podnosio prilikom useljavanja i sticanja državljanstva nalazila ozbiljna nepravilnost. Dencinger je prikrio svoju službu u nacističkim SS jedinicama.
Njegova prošlost počela je da izlazi na videlo kada su američke vlasti pokrenule istragu protiv nekadašnjih pripadnika nacističkog režima koji su nakon rata pronašli utočište u SAD.
Tokom 1989. godine Ministarstvo pravde pokrenulo je postupak za oduzimanje Dencingerovog državljanstva. Shvativši da bi mogao da izgubi sve što je godinama gradio u Americi, odlučio je da ode iz zemlje.
Klikom na link pročitajte priču Vjekoslava Maksa Luburića.
Neposredno pre odlaska ponudio je na prodaju i poslovni pogon koji se bavio proizvodnjom plastike. Prema tadašnjim medijskim izveštajima, vrednost te imovine procenjivana je na približno 1,2 miliona dolara.
Dencinger je u avgustu 1989. napustio Sjedinjene Američke Države i otišao u Zapadnu Nemačku. U novembru iste godine američki sudija Džon H. Prat doneo je odluku kojom mu je oduzeto američko državljanstvo.
Ipak, njegova priča nije se završila bekstvom u Nemačku.
Dencinger se 1990. godine vratio u Osijek, gde je nastavio da živi daleko od američkog pravosuđa. Kupio je nekretnine u centru grada, a ljudi iz njegovog okruženja godinama nisu znali mnogo o njegovoj ratnoj prošlosti.
Kada su hrvatski mediji 2014. godine ponovo otvorili pitanje njegove biografije, komšije su opisivale čoveka koji je bio ljubazan, obrazovan i spreman da pomogne drugima. Mnogi nisu mogli da poveruju da je njihov sused nekada služio u nacističkim koncentracionim logorima.
Iste godine otkriven je još jedan detalj koji je izazvao veliku pažnju javnosti.
Naime, iako mu je američko državljanstvo bilo oduzeto, Dencinger je nastavio da prima američku socijalnu penziju. Prema istraživanju agencije Associated Press, mesečno je dobijao približno 1.500 dolara.
To je bilo moguće zahvaljujući pravnoj praznini koja je pojedinim bivšim pripadnicima nacističkog režima omogućavala da zadrže penziona primanja čak i nakon napuštanja Sjedinjenih Američkih Država.
Istraga agencije AP otkrila je da Dencinger nije bio jedini slučaj. Više osoba povezanih sa nacističkim zločinima godinama je primalo novac iz američkog sistema socijalnog osiguranja, što je doprinelo donošenju zakona kojim je takva praksa ograničena.
Hrvatske vlasti su 2014. godine pokrenule istragu o Dencingerovoj ratnoj prošlosti, ali slučaj nikada nije stigao do sudskog postupka.
Jakob Frank Dencinger preminuo je 11. februara 2016. godine, u 91. godini, u Hrvatskoj. Sahranjen je na groblju u blizini Osijeka.
Tako je čovek koji je tokom Drugog svetskog rata služio u nacističkim logorima, a zatim decenijama živeo kao uspešan američki industrijalac, umro bez krivične presude za svoju ratnu prošlost. Američko državljanstvo jeste izgubio, ali je ostatak života proveo na slobodi.
(Kurir.rs/ Nova/ Wahsington Post/ Express)
Bonus video: