OD TEŠKE SIROTINJE DO VLADARA IRANA: Evo kako je nastala dinastija Pahlavi! Bio je autoritaran vladar, Britanci i Rusi ga optuživali za saradnju sa nacistima!
Zbog teških životnih okolnosti vrlo rano je stupio u vojsku i pridružio se Persijskoj kozačkoj brigadi, elitnoj vojnoj jedinici koju su u to vreme obučavali ruski oficiri.
U vojsci se brzo istakao disciplinom i sposobnošću, napredujući kroz činove. Do početka 20. veka već je bio jedan od najuticajnijih oficira u brigadi, u zemlji koja je tada prolazila kroz političku nestabilnost, slabljenje centralne vlasti i snažan uticaj stranih sila, pre svega Rusijei Velike Britanije.
Državni udar i uspon na vlast
Godine 1921. Reza Kan, kako se tada zvao, učestvovao je u državnom udaru kojim je preuzeo kontrolu nad Teheranom. U početku je postao ministar rata, a zatim i premijer Persije. Njegova politička moć brzo je rasla, dok je dinastija Kadžar sve više gubila stvarni uticaj.
Godine 1925. parlament je formalno svrgnuo poslednjeg kadžarskog šaha i proglasio Rezu novim vladarom. Tada je uzeo ime Reza-šah Pahlavi i osnovao Pahlavi dinastiju, koja će vladati Iranom sve do Islamske revolucije 1979. godine.
Modernizacija zemlje
Reza-šah je sproveo niz ambicioznih reformi s ciljem modernizacije države. Uveo je snažnu centralnu vlast, reorganizovao vojsku i državnu upravu i pokrenuo velike infrastrukturne projekte.
Među najvažnijima bila je izgradnja Transiranske železnice, koja je povezala sever i jug zemlje.
U tom periodu podsticana je industrijalizacija, osnovane su moderne škole i univerziteti, a država je pokušala da smanji uticaj verskih institucija na politiku. Reza-šah je takođe 1935. zatražio da se u međunarodnoj komunikaciji umesto naziva Persija koristi ime Iran.
Reforme su snažno uticale na društvo, ali su sprovođene autoritarno. Političke stranke bile su ograničene, kritika vlasti često kažnjavana, a protivnici režima zatvarani ili primoravani na ćutanje.
Pad s vlasti i poslednje godine
Tokom Drugog svetskog rata Iran je imao veliku stratešku važnost zbog nafte i transportnih pravaca. Godine 1941. britanske i sovjetske snage izvršile su invaziju na zemlju jer su sumnjale da se Reza-šah previše približio nacističkoj Nemačkoj.
Pod pritiskom saveznika bio je primoran da abdicira u korist svog sina, Mohamada Reze Pahlavija.
Nakon abdikacije poslat je u egzil, najpre na Mauricijus, a zatim u Južnu Afriku. Reza-šah Pahlavi umro je 26. jula 1944. godine u Johanesburgu.
Nasleđe
Reza-šah je ostao jedna od najkontroverznijih ličnosti iranske istorije. Njegove pristalice smatraju ga utemeljivačem modernog Irana i državnikom koji je zemlju izvukao iz političke slabosti i zaostalosti.
Kritičari, s druge strane, naglašavaju autoritarni karakter njegove vladavine i represiju nad političkim protivnicima.
Bez obzira na podeljena mišljenja, njegov period vlasti označio je početak dubokih društvenih promena koje su oblikovale Iran tokom čitavog 20. veka.
